3 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Inventario caótico

Non me chistan os lectores dun único libro, os comentarios maledicentes, os bicos que deixan na meixela un húmido regueiro de pingas, as tendas con cheiro a ambientador de framboesa e kiwi, o café hiperestimulante das máquinas dalgúns ministerios, os novos cartóns de leite imposibles de abrirmos, as motos sen silenciador, os que negan dicindo para nada, os pazos derrubados, os recordos tristes pero teimosos, o son dun coitelo nun prato chan de porcelana, o dedo maimiño enfesto, a capa de graxa nalgunhas botellas dos bares das estradas, o abafo que producen os cereais, o ruído do microondas escoitando a radio, os bocadillos de chourizo nos conpartimentos dos trens, o tempo de espera mentres se abre unha páxina web, as persoas que van pola rúa asoballando á xente, os móbiles nos grandes almacéns para escolle-la cor da camisa, a area da praia secándose no bañador, o tento dun pantalón vaqueiro enchoupado de apresto, os intrasixentes con pel de cordeiro, as interminables obras da rúa… e os que fan distingos co rh dos homes… non me chistan nadiña.
Gústanme as letras das cancións de Antonio Vega e Andrés Do Barro, o arrecendo dun meniño acabado de bañar, o xeito de expresarse e acenar dos apaixonados, a Capela Sixtina e o dolmen de Dombate, aquel aroma do leite acabado de muxir, calquera sorriso feminino, a lingua afiada de Umbral e a timbrada de Gala, as mazás vermellas de sangue, unha tenda de libros nun lugar descoñecido e inesperado, pasear por unha rúa baleira mentres chove a modiño, os amorodos de Aranxuez, o pulso dunha man acariñando a miña pel, o desexo de pan de boroa, as miradas quentes, certos versos de Pessoa, escoita-lo silencio fronte ó mar na Costa da Morte, o afastado ladrido dun vello can de palleiro, os cadros de inspiración romántica e os hiperrealistas, degustar un bo viño cun amigo na tasca dunha aldea case deshabitada, o respecto á intimidade e ó pensamento alleo, os que se recoñecen lectores das revistas do corazón, facer unha paradiña nunha interminable viaxe en coche, o cheiro e o tacto dun libro sen estrear, as calmosas tardes de domingo, ve-lo chan das rúas limpo, estende-la roupa lavada, a humildade dos intelixentes, o silencio do teléfono, os que saben ben escoitar… e o estilo de vida de Don Quixote… todo isto gústame moitísimo.
(Chioleiro)

filoso@filoso.gal

31 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

O teclado predictivo

Os que guasapeamos ou usamos o móbil para escribir diferentes cousas sabemos do que estou a falar. Ese maldito teclado que che corrixe o que escribes sen o menor pudor. A anécdota que vou relatar nesta entrada é verídica cento por cento. Teño unha amiga, moi boa amiga, que tamén se dedica ó ensino. Ela, no público. Temos unha relación estreita no laboral. Falamos moito, cambiamos  impresións, e prestámonos apuntes do que sexa, ben Lingua, ben Literatura. Para iso estamos os amigos e os vellos compañeiros de mil batallas na aula, coméntame ela. As relacións túrbianse un pouquiño cando xorde o tema do ensino concertado. Xa falaremos disto noutra entrada. Ela, ademais de ensinar, escribe, investiga e participa en calquera foro que teña como tema principal a educación. Nesta tesitura, un día escribiume un guasap no que respiraba intranquilidade e un abafo extremos. Díxome que tiña que dar una conferencia sobre educación, pero baixo o prisma do alumno, do estudante. E ti choras por iso?, díxenlle eu. Levas, muller, preto de trinta anos pelexando na aula con todo tipo de rapaces. Coñeces moi ben os diferentes caracteres que se manifestan nunha clase calquera. Pero queren que me converta nun adolescente superdotado e que faga una visión ‘clasista’, creo, do fracaso escolar. E iso non é o meu. A persoa que me encargara dita conferencia non sabe do fracaso escolar, nin do TDAH, nin de que existen rapaces que non queren estudar, pero que deben manterse escolarizados, nin da malfadada FP, nin… Pero, muller, ti podes con todo. Utilízao para expresarlles as túas ideas sobre o ensino. Es unha muller cunha dilatada experiencia na cousa pública, como dis ti. Coñeces polo miúdo o que pensan os diferentes adolescentes que tes diante un día si e outro tamén. O peor non é o tema. O peor é que o auditorio son rapaces dun instituto que ten un 70% de fracaso escolar. Certo que la conversa guasapera foi en castelán. Eu estaba convencido do éxito da proba que ía pasar a miña amiga en dous días. Faleille dalgunhas circunstancias que eu vira ó longo da miña experiencia. E como vía que non daba xeito de tranquilizala, decidín rematar a conversa cunha frase letal e conciliadora do que eu quería transmitirlle. Escoita, muller, todo vaiche saír perfectamente porque ti es una muller moi caliente e experta na cousa púbica. Como?, díxome ela. Estás seguro do que estás dicíndome. Claro que si. Plenamente convencido. Por favor, José María, rele o que acabas de escribir e pensa un pouco. Cando vin o que tiña o guasap escrito pensei que debería chimpar pola fiestra. Rematamos a conversa cunhas gargalladas ben sonoras e unha morea de emoticonos. Bo, ela, que eu sufro de emoticonofobia. Entenden que xamais puxen un emorticono? Certo. Ó noso. Malfadado teclado predictivo!!!
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

27 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A pantalla en branco

Profe, quero dedicarme a escribir, díxome nos derradeiros días do curso que acaba de morrer unha alumna nada máis saír dunha clase na que estivemos a departir sobre o oficio de escritor na Idade Media e no Renacemento. Eu pensei ao momento que era o típico impulso dunha moza cando acababa de recibir un estímulo externo de alta intensidade. Non, profe, de verdade, dígoo en serio. Levo moito tempo coa idea. Ata me quita o soño. Pero aínda non fun capaz de escribir unha liña de certa calidade. Esborrancho moitísimo, mando á papeleira de reciclaxe outro tanto e desespérome ante a pantalla en branco como un xograr ante un auditorio disperso e rañicas. Encantoume o símil. Benvida ao mundo da creación, díxenlle cun sorriso cargado de ironía. Esa é a nosa loita diaria, a nosa pelexa incombustible. Esquéceche do infiel medieval e pensa no que che rodea. Mañá falamos. Mañá cóntoche o que fun capaz de elaborar esta tarde. Non logrei convencela e foise un tanto meditabunda e cunha escorrentadura importante, como di unha compañeira de traballo.
Esta moza non sabe o cruenta que é a miña pelexa coa pantalla en branco. Agora é a pantalla a que che expulsa a súa brancura inmaculada. O pulso treme. Os dedos adelgázanse ata converterse en miúdas barbadas que pululan indiscriminadamente por un teclado alleo á movida mental que padezo. En tempos pretéritos, unha excelente profesora da Complutense explicounos a un grupo de indocumentados e novatos universitarios o medo á páxina en branco. Aínda teño gravado na mente o rostro daquela muller cando nos ía describindo o auténtico vía crucis que vivía cando tiña que sentar diante dun folio para escribir un novo capítulo da súa novela ou o artigo que lle pedía con certa vehemencia determinado xornal.
Levo dúas horas sentado diante do computador e non son capaz de escribir máis de dúas palabras. Anímome paseando polo estudo e o meu outro eu convértese nun  hooligan da miña vea creadora. Nada.
Outra vez a miña mente de escritor entrou nun bucle do que non sei saír. É o que os ingleses chaman fear blank page. Un senta ante o folio en branco cheo de dúbidas e de medos. O folio en branco ségueme asustando. O branco intimida, desacouga e aceira o acto de crear. Que horizonte de negras posibilidades ábrese cando unha páxina en branco lévanos ao sempre enleado labirinto das palabras sen vida? Igual que baixo a ponte Mirabeau flúe o Sena, dicía Apollinaire, tras a pantalla en branco ou impoluta flúe unha idea que quizabes nos abra a porta da creación literaria. E de súpeto comezo a escribir. E se na primeira ou segunda liña fago unha borradura, xa sei que o vou a ter moi difícil. Se a riscada é na sétima ou oitava liña, xa non me importa tanto. Eu sufro cando escribo, porque me custa unha barbaridade e, ás veces, rúxeme a alma. Aínda que é certo que ese sufrimento queda compensado coa satisfacción de atopar a palabra adecuada para dicir o que quería de maneira xusta e precisa. Pero nisto o que realmente interesa é traballar todos os días, con constancia e disciplina, porque, como dicía Picasso: «Eu non creo na inspiración, pero se chega, que me colla pintando». Ademais, o escritor está sempre traballando aínda que non teña a pluma na man porque na súa cabeza está a recrear situacións, moldeando caracteres de personaxes, axustando termos e definicións… E o que é aínda máis importante: o que fagamos hai que facelo o mellor que podamos, non para saír do paso. Isto é aplicable a todas as profesións e oficios, pero tamén, claro, ao de escritor. Hai que poñer interese no que se fai. E non esquezamos que «O que resiste, gaña». Así venzo eu cada xornada a miña pantalla en branco.

filoso@filoso.gal

24 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
2 Comentarios

Non sei nadar

Se puidese lembrar que estou buscando
pararía a descansar,
se soubese en realidade que estou pensando
xa podería respirar.
(QUE SÓ ESTAS, Álvaro Urquijo / Enrique Urquijo)

Non hai nostalxia peor que estrañar o que nunca xamais sucedeu.
(COA FRONTE MARCHITA, Joaquín Sabina)

E atafégame o silencio
que trae esta corrente
de noites solitarias
carentes de contacto.
(BLOGUE DE SÓ UNHA MULLER)

Dixéchesme a última vez que falamos que estabas cansada de estar soa. Eu tamén, muller, eu tamén. E non hai ton condescendente nin lacrimóxeno nas miñas palabras. Talvez por esta lasa extenuación, hoxe propuxérame lembrar os momentos nos que experimentei por primeira os rabuños, máis ben poutadas, da soidade non compartida. Aínda que para iso téñame que retrotraer a tempos indeleblemente amarelos. Corría o ano taitantos cando un imberbe José María desembarcaba na súa Galicia natal a pasar outro verán máis. Coa voz aínda afrautada e un pensar candoroso, por inxenuo e inocente, pero cheo de estímulos adultos en cernes, deixaba o meu querido Madrid polo meu non menos amada aldea nas proximidades de Compostela. Presentábanse, por experiencias pasadas, uns meses monótonos, carentes de alicientes e plenos de distraccións puerís case infantís. Con todo, os xogos da infancia experimentábaos cada vez máis afastados, mentres que os tonteos da adolescencia apiñábanse no meu existir cada vez máis próximos. Que importancia tiña naquela época a mirada! Hoxe os mozos tócanse e retocan sen pudor ningún e estreitan os seus corpos como auténticos facedores de vida e fabricadores de pracer e paixón mutuos. O respecto ao espazo alleo que naquela época imperaba, sobre todo ao do sexo oposto, saltou estrepitosamente polo aire. Por aquel entón conformabámonos coa mirada. Cantas bolboretas no estómago disfrazábanse de ollos para poder proxectar un anhelo en forma de visión! A min educáronme na idea de enterrar os meus desexos nun sartego. Nunca manifestalos publicamente. Porque non hai desexos incautos, dicían, todo desexo ten unha lasciva finalidade. Así que, cando me cruzaba cunha moza pola que sentía unha atracción irracional, palpaba a realidade e odiaba a vida que me tocaba vivir. Pero unha cousa é a música e outra a letra. Aquel curso fora o do meu espertar amoroso. Non creo que ela se moleste. Non o creo. Realmente non o sei porque dela non sei nada desde entón. É de incautos pensar que puidese ler este blogue. Ao son de cancións como Celos da miña guitarra, de José Luis Perales; Es ti e Tómame ou déixame,  de Mocidades; descubrimos Maite e mais eu un mundo no que os soños se fixeron, por uns meses, neste caso nados ás portas dun colexio, apetecible realidade. Tras un eterno cruzamento de miradas, recordo que a miña declaración foi un marasmo de palabras inconexas e ineptas. Pouco máis. O cinema Mármol foi testemuña da nosa impericia amorosa e o sempre escuálido Manzanares, as horas pasaban voando ao seu lado ─ao de Maite─, o notario dunha privada tolemia de púdicos miramentos que nos enchían de pracer, á vez que de fatiga. O máis triste desta relación é que non sei, nin nunca o saberei, como terminou. Creo que morreu co curso. Era o máis natural. Si lembro que un rudimentario tocadiscos de petaca rabuñaba no meu dormitorio unha e outra vez a rachada canción de Billy Joel Piano man, que nunha tradución caseira consolaba a miña desdicha: Toca outra vez, vello perdedor, fas que me senta ben, é tan triste a noite que a túa canción sabe a derrota e a mel. Quen deixou a quen? Non o sei. Pero, por índice de probabilidades, creo que eu fun o suxeito pacente. A memoria xógame unha mala pasada e resúltame imposible hoxe en día sandar a dor moral que tal circunstancia produciume. O único que sei é que as vivencias dese final de curso debuxáronme unha cicatriz amarela na alma que, por ser a primeira, aínda hoxe en día acaríñoa teimosamente. Con esta escuálida bagaxe amorosa cheguei eu á miña querida Galicia, tras unha interminable viaxe en tren, nos primeiros días de xullo, máis ou menos. Cunha alma infantil en plena ebulición polo espertar amoroso do inverno, non sabía ben a que polo ater desta dualidade vital: dun lado, os tradicionais xogos de todos os veráns; do outro, as inquietudes sentimentais que no meu interior se espreguizaban. Na aldea todos coñeciámonos, polo que era case imposible que houbese algunha novidade en forma de visitante extemporáneo. Os que viñan de Coruña, os que chegabamos de Madrid ou os autóctonos formabamos todos unha amálgama de preadolescentes indocumentados que só buscabamos divertirnos do modo máis entretido posible. E un deles era asistir ás romarías que en noites sinaladas salpicaban e amenizaban toda a contorna do noso lugar de veraneo. Por aquel entón, a xente da miña idade, a finais de xullo, comezaba unha especie de xincana de festas patronais que culminaba coa de San Ramón do lugar chamado O Tremo, en Os Ánxeles, concello de Brión, nos últimos estertores do verán. Ai, os tan esperados permisos paternos para poder asistir a todas elas e tamén poder trasnoitar un pouco máis do habitual! As orquestras das festas cantaban un fermoso ramallete de versións: Canta e se feliz, de Peret; Estou a amarte tolamente, das Grecas; Eva María e A festa de Blas, de Fórmula V; Esa nena que me mira e A feira, dos Puntos; etc. E nese xogo de miradas ao que estabamos adscritos eu atopei unha que me subxugou, que me mantivo tolo eses meses; pero o recato, a timidez, o meu carácter pusilánime e o azoramento social que manifestaba cando tiña que tratar con certas persoas do sexo contrario fixeron que todo o verán e convertese nun tobogán de proximidade e afastamentos, nunha rampla de torpezas e desacertos continuos. Cando ela próxima, eu fuxideiro; cando eu próximo, ela esquiva. Naqueles días descubrín o que hoxe os psicólogos chaman a presión do grupo. Que diferente comportamento tiñamos tanto ela como eu cando estabamos sós! Pero era tan poucas veces! Non era fácil dicir que non aos amigos e ás amigas. É natural que quixésemos conxeniar cos  amigos. A final de contas, a ninguén lle gustaba estar á marxe dun grupo distinguíndose por razóns que puidesen dinamitar o sentimento de pertencer a unha cuadrilla. E chegou a despedida, en San Ramón. En tres minutos de canción, pendentes das miradas dalgúns adultos, quixemos vivir todo un verán e iso matounos. Unha amálgama de promesas, reproches e ansias mesturáronse co apaixonamento da idade mentres soaba A Feira dos Puntos. Foi unha despedida abrupta, como o salto dun bico a unha labazada. Aínda lembro como me doeu esa viaxe de volta no coche do meu pai. Aparvado, insomne e descorazoado non fun capaz de durmir nunha semana. E logo din que non llo pasan ben na aldea, oínlle comentar inocentemente días despois á miña nai mentres falaba coa súa irmá por teléfono. A aldea é o máis san que hai. Non sabes como bota de menos os xogos da leira. Á feira non podes faltar. / Á feira á beira do mar. / Aínda que teñas que ir con mamá, / xa poderemos despois escapar /  e nadar coa lúa detrás. Nese verán descubrín que como non me liberase das cacholas que constrinxían o meu corpo e a miña alma de adolescente toda a miña vida ía ser un itinerario inconcluso cara á felicidade. E aínda non aprendín a nadar.

20 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Introdución

Quien puede olvidar de viejo
los tiempos de feliz chaval,
fumando de noche a escondidas,
sabiendo que eso estaba mal,
tirando la colilla,
mi madre que me pilla,
mi padre me castigará;
y mi primera trompa
sisando de la compra
y a casa sin poder cenar.
/…/[1]
Cando un decide botarlle a vista a eses anos da infancia e da adolescencia sempre atenázalle a un o risco de caer nunha subxectiva distorsión dos feitos rememorados. Por exceso de afecto moitas veces amosamos desa época unha imaxe artificial, por estoxadiza e, coma se foran melindres, iluminada. Cando un se atopa nunha estación intermedia do seu traxecto vital, sente un a necesidade de reescribir aqueles anos que foron, dende a perspectiva actual, os máis ditosos. O problema é que en máis dunha ocasión a nostalxia se enchoupa dunha tristeza que tolea a realidade.
Intentarei non caer niso.
Pero o recordo do val da Maía[2], esa pequena Galicia en grandiosa síntese[3], me convulsiona de tal forma que refrear a forza centrífuga que nace no meu interior é tarefa farto difícil.
Repito, intentareino.
¿Cales son os primeiros recordos da casa grande que posuía a nosa familia no lugar de Bertamiráns, capital, entón aldea de non máis de 300 habitantes, do concello de Ames? Innumerábeis. Cometería unha inxustiza se eu me puxese a facer unha listaxe de todos eles, pois máis dun, dunha carga afectiva ilimitada, permanecería soterrado no máis profundo da miña aciaga memoria e non vería nunca a luz.
Por este motivo, nesta introdución non quero falar dos grandes recordos nin das senlleiras ocasións. Eses que saen en todas as fotos, eses que se relatan unha morea veces cando algún de nosoutros fala dos tempos xa idos ou eses que foron inmortalizados por uns inquedísimos tomavistas que nos facían suar interminábeis ríos de anguria cada vez que queriamos gravar sen movementos algunha escena familiar.
Quero recordar simplemente esa primeira luzada que supuxo para min descubrir que na miña familia había un verdadeiro artista, un creador cun talento inmenso que navegaba, daquela, nas procelosas augas do mundo da canción.
Na habitación que había xusto enriba da cociña durmían os meus dous curmáns maiores. Dende mozo sentinme especialmente seducido por todo o seu. Non me custa nada recoñecelo. Sempre intentaron resgardar o seu cuarto de calquera inxerencia familiar. Era o seu santuario persoal, onde se xestaban desde as súas bromas e troulas ata as súas creacións artísticas máis ou menos exitosas. Un deses días chuviosos de finais de xullo, cando parecía que o verán estaba chegando ao seu fin, nos que o tempo dilátase primorosamente e as tardes fanse interminábeis, os curmáns pequenos intentabamos distraernos xogando ao agocho inglés polas diferentes estancias da casa vella. Era moi difícil esconderse con certo éxito porque sempre tiñamos unha voz adulta que nos daba unha boa quenta de orellas e aireaba, xunto ao nome, o lugar recóndito do noso agocho. Nun destes intentos, escollín o faiado que se atopaba situado xusto no teito da porta da  súa habitación, e ao cal eu vinlles subir nalgunha ocasión para fumarse sen seren collidos un cigarro. Logo de aniñarme nunha esquina, atemorizado polo son que eu cría de ratos, empecei a oír o son dunha guitarra. Parecía que un dos meus curmáns estaba afinándoa. Ao pouco tempo, unha voz empezou a cantar a estrofa dunha simpática canción que, segundo os nosos queridos pais, non era apta para nenos, o popular Todos me queren.
Unha vella máis un vello
fixeron unha empanada,
a vella comeuna toda
e ou vello quedou sen nada.
Durante non sei canto tempo estiveron os dous dándolle voltas e máis voltas para atopar as estrofas que foran menos ofensivas, pero que non perderan o máis mínimo de graza e dobre sentido picareiro. Aí estaba a enfoscada emprega. Daquela, había que ter moito coidadiño. Eu, calado coma un peto, non perdín nin puntada e intentei imaxinarme unha película da escena. De pronto, soou unha nova estrofa:
O cura de Biduido[4]
ten a mala costume[5]
de rascarse os collóns
cos ferros dá lume.
Penso que a intención do meu curmán Carlos era seleccionar primeiro e posteriormente establecer a orde, ardua tarefa, das estrofas para a versión que o seu grupo musical (Mahía) ía gravar en Madrid nese mesmo outono.
A súa voz soaba limpa, diáfana e moi ben afinada. Hoxe recordo cheo de vergoña como, anos máis tarde, cando eu lle pedín que me fixese para a materia de Música de Maxisterio unha mala melodía, para non ser descuberto no plaxio. Inda así, fun acusado, xustamente, de pór o meu nome a unha composición allea.
José María, díxome a profesora alzando pouco a poco o volume da voz, esta mala melodía non a puideches facer ti tan ben. O teu oído é cerril. ¿Quen che intentou facer ben unha mala sintonía?
Gocei tanto dese concerto privado, e ás veces furtivo, que o tempo deixou de existir para min. Escoitei todo tipo de cancións, aínda que todas elas propias da esmorga máis caralluda. Gocei máis que o sancristán de Coimbra. Naquela época non entendía ben esta expresión que repetía a esgalla o enxoito electricista que viña a casa. Co tempo, descubrín que pertencía a unha canción popular galega moi coñecida que se cantaba arreo nas festas populares ou nas xuntanzas de amigos.
Cando saíron da habitación, eu introducinme nela co maior sixilo para ver se atopaba nalgún lugar as letras das devanditas cancións, pero nada, a marea foise pola borda, pois non vin nin un minúsculo fragmento de papel escrito. Todo o máis, un bosquexo do que ía ser o decorado do palco da festa que o segundo domingo de agosto celebraríase no campo das Pateiras[6]. Todo el era un debuxo alusivo ao acontecemento que durante ese inverno convulsionara ao mundo: a chegada do home á lúa. Cunha perfecta adaptación á idiosincrasia do lugar, aquilo era unha divertidísima recreación de tal evento.
Saín frustrado e sorprendido. Frustrado, por non atopar nin unha letra das cancións que soaban aínda na miña memoria; e sorprendido, porque aquel mozo que nos incitaba ao meu curmán Xurxo e a min a que practicásemos outro tipo de música, en absoluto recomendábel, era un home capaz de realizar calquera proxecto que se lle presentase diante.
Está claro que a miña admiración polo artista polifacético da familia tiña unha base moi sólida. Base que co tempo foise acrecentando e que, vostedes, xenerosos lectores, poderían comprobar se foran quen de observar as obras artísticas de Carlos Azcárraga Togores.
(Contos galegos)

filoso@filoso.gal

[1] Primeira estrofa da canción Quien puede olvidar de viejo do solista Carlos Azcárraga Togores. Este artista tamén era compoñente do grupo musical Mahía, que nos anos setenta tiveron varios éxitos como Carnaval, Carnaval; Meu cabalo e meu can, Non pensen que vou e Todos me queren. Os outros integrantes do grupo eran Juan Azcárraga Togores e Álvaro Pita da Veiga.
[2] Esta comarca natural, bañada polo río Sar, comprende integramente os concellos de Ames e Brión, e parte dos de Teo e Rois. As súas paisaxes son abertas e envórcanse nas terras veciñas, coma se non quixesen rematar xamais. Para gozar dela, evidentemente, hai que cruzala de día.
[3] Verbas de Eugenio Carré Aldao, tamén Uxío Carré Aldao (A Coruña, 1859—idem, 1932). Libreiro e escritor español en lingua galega e castelá. Fíxose cargo en 1891 da librería de Andrés Martínez Salazar e da imprenta de Domingo Puga, onde tiña lugar un faladoiro galeguista, coñecida como A Cova Céltica, da que Eugenio Carré era o principal animador. Na súa imprenta apareceron gran parte dos libros dos autores galegos da época. Foi membro da Liga Galega (1897) e de Solidariedade Galega (1907), e foi un dos fundadores da Real Academia Galega, así como membro da Real Academia da Historia.
[4] Biduido: Parroquia do concello de Ames, provincia de A Coruña, e da diócesis de Santiago de Compostela. Coñecido e recomendados para ver son o cruceiro do adro da igrexa de Santa María e mailo cruceiro de Raíces, que se atopa nun cruce de camiños.
[5] Costume e lume: Por influencia do castelán, cántanse en feminino, cando en galego son do xénero masculino.
[6] Pateiras: Campo situado na estrada (entón, corredoira) que leva a Covas, parroquia do concello de Ames. Pateira en galego significa dúas cousas: borracheira ou gaiola na que se gardan os capóns (galo novo capado) para ser cebados.

 

17 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Proposta

Noite de tebras,
de negrume densa e testuda,
choiva nas entrañas
e no corazón unha queimura.
Silente lembranza
daquela serodia feitura,
quixen bicala,
pero perdeume a súa tenrura.
Queredes coñecela?
Adentrádevos comigo
na fraga desta voz hoxe murcha
e poderedes ver,
en col do seu latexante corpo,
a impotencia da miña negrura.
(Cinzas ó serán)

13 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A soidade nocturna

A soidade nocturna, xerme da miña belixerante ansiedade, é un sapo delirante que croa vidrosas imaxes arrolando as miñas cobizosas mans nunha descomposta amálgama de sedentos amenceres espidos. Endexamais o sapo converteuse nunha raíña. Sempre croou notas de vergoñenta sufrideira.
(Noites)

filoso@filoso.gal

10 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Dende mozo, tras da poesía…

…galega.
Sinceramente, pouco interese tiña cando neno polo descoñecido mundo do verso. Xacando parecíame un dos tres xéneros básicos da literatura. Coñecía moi ben a teoría do colexio: O poeta, a partir dunha actitude íntima,  interpela a realidade do seu sentir.
Agora ben, un día a cousa trocouse de súpeto.
A paixón por ela xurdiu en min cando atopei de socato nun recanto do despacho do meu pai as obras completas de Rosalía de Castro. Púxenas no meu colo e comecei a lelas. Dende entón converteuse na miña cisma, no meu desexo máis sinxelo. Por ela pelexo coa palabra coma un ferreiro na súa forxa. De tanto teimar nela un limpo aturuxo afincouse daquela na miña memoria, fragua lonxana que xamais esquecerei.
Por iso, despois de me encher as entrañas co recendo da primeira badalada, quedei apampado coa musicalidade e a sinxeleza dos versos da apesarada filla da Maía. Puiden escoitar o eu lírico de Rosalía, íntimo e arrolado, que expresa a vivencia persoal dunha muller fondamente magoada no seu corazón.
Hai moitos anos xa disto, nun día cheo de choiva galega, nun día neboento e bretemoso. Aquela tarde, á beira de Rosalía, xurei que tornaría a recitalos, mellor a malrecitalos, escoitando en directo a cálida voz das campás de Bastavales, brunida canción de sombra e herba.
E fun camiño do meu contento, e malreciteinos diante da igrexa de San Xoán, preto de ledicia e sosego pola maxestosidade daquela belísima estampa. Mentres os lin atopeime baixo  o acocho da súa sonada.
Escoitei de novo a música das campás, confundindo o seu son co chirlar dos paxaros e o tremer do millo. Dende entón xa non podo esquecela, xa non podo escapar dese gorentoso cantar non esquecido. Dende entón só desexo saborear, coas mans pretiñas nos poemas rosalianos, o acougo que brotou no meu interior aquela noite ós pés da ermida maiana.
(Aturuxos)

filoso@filoso.gal

6 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Ti non es escritor

Onte estiven a falar co meu alter ego. Foi unha conversa moi dura, pois el comezara xa cunha frase ferinte: Ti non es escritor. E por que? Non hai escritor se non hai recoñecemento público. Mentira, dixen eu removéndome no meu asento. A ti quen te coñece? De ti quen fala? Contesta. Deixa a cervexa e contesta. O outro día morrera unha coñecida personaxe e na prensa galega desvivíronse  pola súa escrita. Queres que morra para ver se falan de min? Tranquilo, que de ti non falaría nin quen ten a voz do mudo. Que historia creaches ti? Teño varios libros publicados e varios no meu ordenador esperando o momento oportuno. O  único que fas ti é unha serie de artigos, que ti tes a ousadía de chamar textos literarios. Son farrapos que un escritor calquera baleiraría na súa papeleira de reciclaxe sen o menor xesto de desencanto. Non é certo. Teño máis cousas. Inda así, a min gústanme moito, porque o que eu quero é escribir unas pequerrechas historias que alguén, na súa soidade, lea con certo interese nun intre. E o teu editor que di? Ha. Perdón, que ti non tes diso. Certo que me falta o gran libro que me catapulte á fama. Non a lograrás anque vivas, como os gatos, sete vidas. Nin o procuro. Ha. De verdade. Confórmome polo de agora con mis poucos lectores. Ó mellor non son tan poucos. Nin cheo de viño o cres. Se non paras de buscar no Correo Gallego, en outras firmas máis recoñecidas, que alguén te comente ou te cite. Gardas silencio. Logo é verdade. Queres que o teus lectores saiban o que podes chegar a facer por un comentario de Alfredo Conde, Fernández Trigo ou de calquera ‘escritor’ do teu xornal? E xa non digamos se entraran con asiduidade en calquera dos teus blogues. Queres? Outra vez gardas silencio. José María, vas por mal camiño. Es un refugallo pretensioso. Canto antes saibas o tu sitio neste mundo das letras, menos ansiedade literaria terás. Si eu sei que hai tres tipos de escritores: os autores das grandes obras, sexan coñecidos ou non, os autores de miudezas literarias que pelexan pola palabra coma titáns e aqueles que inda non escribiron nada. Esa clasificación é tan ridícula coma a túa vida de escritor. Xa estás cabreado, e logo dis que aceptas calquera crítica. Queres seguir dándome pau tras pau? Collinlle o gusto á cousa. E xa non falemos do teu galego. Non é galego nin é nada que se lle asemelle. Lembras o galego da aldea na que ti veraneaches tantos anos? Como vou esquecer o galego de Bertamiráns. Téñoo presente sempre. Pois o teu e aquel parécense coma un ovo a unha castaña. Vaia castelanismo! Parece que escribes cun dicionario na túa beira. E iso é malo? Non. Pero deixa que a túa man flúa sen arquetipos oficialistas. Non ves que o galego de hoxe é o galego que queren en San Caetano e arredores, non é o galego da aldea. E quedan aldeas? Boa pregunta, José María. É moi difícil escribir aquel galego. Xa non existe. Os rapaces que falan galego fano segundo o que estudian nas gramáticas e nos libros de texto. E moitos destes últimos baixo as directrices da consellería correspondente. Non tes nin idea da problemática do galego. Nin idea. Xa o sei. Mellor que por aí non sigas. E o teu galego está a anos luz dos lusistas. Xa o sei. Non pretendo escribir como eles. Eu son máis do galego de seu. Non da fusión cos portugueses. Pois o tes claro. Na indefinición non se pode vivir hoxe en día. Non creo que sexa tan difícil. Xa. Xa. Xa. E agora dirasme aquilo de que ti non escribes nin de sociopolítica, nin de relixión nin de fútbol. Que prosmeiro es, amighiño. Mais é a verdade. Non quero escribir deses temas. Estou a facer memoria. Na túa época de O Correo Galego e Galicia-Hoxe algún escribiches. Non carraspexes. Velo. Antes cóllese a un mentireiro que a un coxo. E este castelanismo teu que? Ti si podes castrapear. Eu non? O certo é que o teu galego é abondo de artificial. Pois galegos que me leron en tempos pasados falan moi ben do meu galego. Son deses que queren quedar ben con todo o mundo. Escoita a voz de verdadeiros persoeiros do galego. Arrepían dos teus escritos. Cada vez que ven o teu nome baixo un texto en galego rosman por todos os  recantos berrando o que non está nos escritos. E os meus seguidores do meu blogue en galego? Neste mundo ten que haber de todo, José María. Es un irrespectuoso. Xa non quero falar máis contigo. Polos meus seguidores do meu blogue son capaz de facer calquera cousa. Son o mellor que teño. E ti estás un pouquiño celoso. Cada vez estás máis afastado da realidade. Quen dixo esta derradeira frase. José María? O seu alter ego? Non cho sei.
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

3 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Ler o xornal

É un dos máis grandes dos meus pequenos praceres. Como dicía Cervantes, eu teño unha gran afección pola lectura, aínda que sexan papeis rotos. Semellante a saborear un bo viño da terra. Semellante a cultivar unha enriquecedora conversa. Semellante á contemplación dunha paisaxe estival desde a Ferradura compostelá. O xornal aviva o enxeño, estimula a imaxinación e vertebra o noso entendemento en diferentes parcelas que se axustan nun todo de axilidade mental. No xornal buscamos a verdade, non a nosa verdade almidoada por unha ideoloxía artificial e prestada en moitas ocasións. Non é unha satisfacción lánguida, é un gulapar aderezado cos mellores —en ocasións, inicuos— ingredientes da vida actual.
Non por ser unha acción realizada a diario ten menos importancia. O seu ritual, deleitoso e non velaíño, cárgase de incombustible alborozo cando oio o profuso pasar das súas follas. Non por ser, nalgunhas ocasións, unha acción case mecanizada é menos salientable. Cando eu, polo motivo que sexa, chego á cama, tras un tormentoso e ocupado día, sen ler o diario, sinto orfo intelectualmente.
A súa lectura estimúlame en grao sumo. Feitos novos e opinións diferentes no mesmo papel fan do xornal un obxecto de desexo que, con só pensar nel mentres camiño pola rúa en busca do quiosco, catívame coma se pensase no perfil dunha coqueteira muller e abre sen miramentos os bisagras máis oxidadas do meu pensamento.
Xamais penso no prezo do xornal, aínda que si é certo que rosmo do que custa o billete de metro, e boto pestes pranxideiras cando un simulacro indecente de patacas bravas, prostradas nun prato inmenso, cústame tanto ou máis que unha case inalcanzable entrada de cinema.
Os xornais xamais te enganan. Poderás estar de acordo con aquel ou con este editorial, ata chegarás a chamarlle falanván, necio ou papaleisón a un articulista; pero sempre quedará no teu interior o gozo de coñecer diferentes enfoques dun mesmo tema. Iso fai que crezamos interiormente e consegue que a nosa forma de entender a vida non se restrinxa ao noso visceral embigo. Non hai maior goce que saber dixerir unha opinión allea á nosa, e que, quizais, rexeitamos de plano. É fácil ler opinións coas que comulgamos cos ollos pechados. Tamén é enriquecedor, pero esta visión unilateral do mundo afástanos bruscamente dunha sociedade multicultural e de diferentes ideoloxías.
Temos que ler os xornais, pois cada vez hai máis intransixencia e teimosía e cada vez se exteriorizan máis os credos e pareceres unívocos. Canto mellor a tendencia iconoclasta dun Valle-Inclán que a visión dogmática dos que se ocultan tras un peitoril teorizador.
Este abanico de ideas e conviccións antagónicas podémolo atopar sen mexerico algún nos xornais. Ler a prensa é como visitar, unha vez ao día polo menos, un museo vivo de proxectos e nocións contrapostos.
Nesta liña sigo, como bo fillo e neto de adictos á prensa. É indeleble a imaxe do meu pai ou do meu avó, sentados, nun butacón ou nunha cadeira de ferro forxado, ben na nosa casa de Madrid, ben na galería de Vedra ou na era de Bertamiráns, cun xornal nas mans e degustando noticias, reportaxes ou artigos de opinión.
—Que estás a facer, avó?, pregunteille eu un día cando o vin lavándose as mans con verdadeira fricción e, reflectíase soberanamente no espello, cun rostro de total compracencia.
—Lavándome as mans.
—Xa o vexo.
—É que estiven lendo o xornal. E cando un le o xornal termina coas mans negras da tinta de impresión. As mans, cincentas e, xa polos anos, torpes; pero a mente aberta, próspera e reconfortada.
(Tolo por ti)

filoso@filoso.gal