20 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Introdución

Quien puede olvidar de viejo
los tiempos de feliz chaval,
fumando de noche a escondidas,
sabiendo que eso estaba mal,
tirando la colilla,
mi madre que me pilla,
mi padre me castigará;
y mi primera trompa
sisando de la compra
y a casa sin poder cenar.
/…/[1]
Cando un decide botarlle a vista a eses anos da infancia e da adolescencia sempre atenázalle a un o risco de caer nunha subxectiva distorsión dos feitos rememorados. Por exceso de afecto moitas veces amosamos desa época unha imaxe artificial, por estoxadiza e, coma se foran melindres, iluminada. Cando un se atopa nunha estación intermedia do seu traxecto vital, sente un a necesidade de reescribir aqueles anos que foron, dende a perspectiva actual, os máis ditosos. O problema é que en máis dunha ocasión a nostalxia se enchoupa dunha tristeza que tolea a realidade.
Intentarei non caer niso.
Pero o recordo do val da Maía[2], esa pequena Galicia en grandiosa síntese[3], me convulsiona de tal forma que refrear a forza centrífuga que nace no meu interior é tarefa farto difícil.
Repito, intentareino.
¿Cales son os primeiros recordos da casa grande que posuía a nosa familia no lugar de Bertamiráns, capital, entón aldea de non máis de 300 habitantes, do concello de Ames? Innumerábeis. Cometería unha inxustiza se eu me puxese a facer unha listaxe de todos eles, pois máis dun, dunha carga afectiva ilimitada, permanecería soterrado no máis profundo da miña aciaga memoria e non vería nunca a luz.
Por este motivo, nesta introdución non quero falar dos grandes recordos nin das senlleiras ocasións. Eses que saen en todas as fotos, eses que se relatan unha morea veces cando algún de nosoutros fala dos tempos xa idos ou eses que foron inmortalizados por uns inquedísimos tomavistas que nos facían suar interminábeis ríos de anguria cada vez que queriamos gravar sen movementos algunha escena familiar.
Quero recordar simplemente esa primeira luzada que supuxo para min descubrir que na miña familia había un verdadeiro artista, un creador cun talento inmenso que navegaba, daquela, nas procelosas augas do mundo da canción.
Na habitación que había xusto enriba da cociña durmían os meus dous curmáns maiores. Dende mozo sentinme especialmente seducido por todo o seu. Non me custa nada recoñecelo. Sempre intentaron resgardar o seu cuarto de calquera inxerencia familiar. Era o seu santuario persoal, onde se xestaban desde as súas bromas e troulas ata as súas creacións artísticas máis ou menos exitosas. Un deses días chuviosos de finais de xullo, cando parecía que o verán estaba chegando ao seu fin, nos que o tempo dilátase primorosamente e as tardes fanse interminábeis, os curmáns pequenos intentabamos distraernos xogando ao agocho inglés polas diferentes estancias da casa vella. Era moi difícil esconderse con certo éxito porque sempre tiñamos unha voz adulta que nos daba unha boa quenta de orellas e aireaba, xunto ao nome, o lugar recóndito do noso agocho. Nun destes intentos, escollín o faiado que se atopaba situado xusto no teito da porta da  súa habitación, e ao cal eu vinlles subir nalgunha ocasión para fumarse sen seren collidos un cigarro. Logo de aniñarme nunha esquina, atemorizado polo son que eu cría de ratos, empecei a oír o son dunha guitarra. Parecía que un dos meus curmáns estaba afinándoa. Ao pouco tempo, unha voz empezou a cantar a estrofa dunha simpática canción que, segundo os nosos queridos pais, non era apta para nenos, o popular Todos me queren.
Unha vella máis un vello
fixeron unha empanada,
a vella comeuna toda
e ou vello quedou sen nada.
Durante non sei canto tempo estiveron os dous dándolle voltas e máis voltas para atopar as estrofas que foran menos ofensivas, pero que non perderan o máis mínimo de graza e dobre sentido picareiro. Aí estaba a enfoscada emprega. Daquela, había que ter moito coidadiño. Eu, calado coma un peto, non perdín nin puntada e intentei imaxinarme unha película da escena. De pronto, soou unha nova estrofa:
O cura de Biduido[4]
ten a mala costume[5]
de rascarse os collóns
cos ferros dá lume.
Penso que a intención do meu curmán Carlos era seleccionar primeiro e posteriormente establecer a orde, ardua tarefa, das estrofas para a versión que o seu grupo musical (Mahía) ía gravar en Madrid nese mesmo outono.
A súa voz soaba limpa, diáfana e moi ben afinada. Hoxe recordo cheo de vergoña como, anos máis tarde, cando eu lle pedín que me fixese para a materia de Música de Maxisterio unha mala melodía, para non ser descuberto no plaxio. Inda así, fun acusado, xustamente, de pór o meu nome a unha composición allea.
José María, díxome a profesora alzando pouco a poco o volume da voz, esta mala melodía non a puideches facer ti tan ben. O teu oído é cerril. ¿Quen che intentou facer ben unha mala sintonía?
Gocei tanto dese concerto privado, e ás veces furtivo, que o tempo deixou de existir para min. Escoitei todo tipo de cancións, aínda que todas elas propias da esmorga máis caralluda. Gocei máis que o sancristán de Coimbra. Naquela época non entendía ben esta expresión que repetía a esgalla o enxoito electricista que viña a casa. Co tempo, descubrín que pertencía a unha canción popular galega moi coñecida que se cantaba arreo nas festas populares ou nas xuntanzas de amigos.
Cando saíron da habitación, eu introducinme nela co maior sixilo para ver se atopaba nalgún lugar as letras das devanditas cancións, pero nada, a marea foise pola borda, pois non vin nin un minúsculo fragmento de papel escrito. Todo o máis, un bosquexo do que ía ser o decorado do palco da festa que o segundo domingo de agosto celebraríase no campo das Pateiras[6]. Todo el era un debuxo alusivo ao acontecemento que durante ese inverno convulsionara ao mundo: a chegada do home á lúa. Cunha perfecta adaptación á idiosincrasia do lugar, aquilo era unha divertidísima recreación de tal evento.
Saín frustrado e sorprendido. Frustrado, por non atopar nin unha letra das cancións que soaban aínda na miña memoria; e sorprendido, porque aquel mozo que nos incitaba ao meu curmán Xurxo e a min a que practicásemos outro tipo de música, en absoluto recomendábel, era un home capaz de realizar calquera proxecto que se lle presentase diante.
Está claro que a miña admiración polo artista polifacético da familia tiña unha base moi sólida. Base que co tempo foise acrecentando e que, vostedes, xenerosos lectores, poderían comprobar se foran quen de observar as obras artísticas de Carlos Azcárraga Togores.
(Contos galegos)

filoso@filoso.gal

[1] Primeira estrofa da canción Quien puede olvidar de viejo do solista Carlos Azcárraga Togores. Este artista tamén era compoñente do grupo musical Mahía, que nos anos setenta tiveron varios éxitos como Carnaval, Carnaval; Meu cabalo e meu can, Non pensen que vou e Todos me queren. Os outros integrantes do grupo eran Juan Azcárraga Togores e Álvaro Pita da Veiga.
[2] Esta comarca natural, bañada polo río Sar, comprende integramente os concellos de Ames e Brión, e parte dos de Teo e Rois. As súas paisaxes son abertas e envórcanse nas terras veciñas, coma se non quixesen rematar xamais. Para gozar dela, evidentemente, hai que cruzala de día.
[3] Verbas de Eugenio Carré Aldao, tamén Uxío Carré Aldao (A Coruña, 1859—idem, 1932). Libreiro e escritor español en lingua galega e castelá. Fíxose cargo en 1891 da librería de Andrés Martínez Salazar e da imprenta de Domingo Puga, onde tiña lugar un faladoiro galeguista, coñecida como A Cova Céltica, da que Eugenio Carré era o principal animador. Na súa imprenta apareceron gran parte dos libros dos autores galegos da época. Foi membro da Liga Galega (1897) e de Solidariedade Galega (1907), e foi un dos fundadores da Real Academia Galega, así como membro da Real Academia da Historia.
[4] Biduido: Parroquia do concello de Ames, provincia de A Coruña, e da diócesis de Santiago de Compostela. Coñecido e recomendados para ver son o cruceiro do adro da igrexa de Santa María e mailo cruceiro de Raíces, que se atopa nun cruce de camiños.
[5] Costume e lume: Por influencia do castelán, cántanse en feminino, cando en galego son do xénero masculino.
[6] Pateiras: Campo situado na estrada (entón, corredoira) que leva a Covas, parroquia do concello de Ames. Pateira en galego significa dúas cousas: borracheira ou gaiola na que se gardan os capóns (galo novo capado) para ser cebados.

 

17 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Proposta

Noite de tebras,
de negrume densa e testuda,
choiva nas entrañas
e no corazón unha queimura.
Silente lembranza
daquela serodia feitura,
quixen bicala,
pero perdeume a súa tenrura.
Queredes coñecela?
Adentrádevos comigo
na fraga desta voz hoxe murcha
e poderedes ver,
en col do seu latexante corpo,
a impotencia da miña negrura.
(Cinzas ó serán)

13 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A soidade nocturna

A soidade nocturna, xerme da miña belixerante ansiedade, é un sapo delirante que croa vidrosas imaxes arrolando as miñas cobizosas mans nunha descomposta amálgama de sedentos amenceres espidos. Endexamais o sapo converteuse nunha raíña. Sempre croou notas de vergoñenta sufrideira.
(Noites)

filoso@filoso.gal

10 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Dende mozo, tras da poesía…

…galega.
Sinceramente, pouco interese tiña cando neno polo descoñecido mundo do verso. Xacando parecíame un dos tres xéneros básicos da literatura. Coñecía moi ben a teoría do colexio: O poeta, a partir dunha actitude íntima,  interpela a realidade do seu sentir.
Agora ben, un día a cousa trocouse de súpeto.
A paixón por ela xurdiu en min cando atopei de socato nun recanto do despacho do meu pai as obras completas de Rosalía de Castro. Púxenas no meu colo e comecei a lelas. Dende entón converteuse na miña cisma, no meu desexo máis sinxelo. Por ela pelexo coa palabra coma un ferreiro na súa forxa. De tanto teimar nela un limpo aturuxo afincouse daquela na miña memoria, fragua lonxana que xamais esquecerei.
Por iso, despois de me encher as entrañas co recendo da primeira badalada, quedei apampado coa musicalidade e a sinxeleza dos versos da apesarada filla da Maía. Puiden escoitar o eu lírico de Rosalía, íntimo e arrolado, que expresa a vivencia persoal dunha muller fondamente magoada no seu corazón.
Hai moitos anos xa disto, nun día cheo de choiva galega, nun día neboento e bretemoso. Aquela tarde, á beira de Rosalía, xurei que tornaría a recitalos, mellor a malrecitalos, escoitando en directo a cálida voz das campás de Bastavales, brunida canción de sombra e herba.
E fun camiño do meu contento, e malreciteinos diante da igrexa de San Xoán, preto de ledicia e sosego pola maxestosidade daquela belísima estampa. Mentres os lin atopeime baixo  o acocho da súa sonada.
Escoitei de novo a música das campás, confundindo o seu son co chirlar dos paxaros e o tremer do millo. Dende entón xa non podo esquecela, xa non podo escapar dese gorentoso cantar non esquecido. Dende entón só desexo saborear, coas mans pretiñas nos poemas rosalianos, o acougo que brotou no meu interior aquela noite ós pés da ermida maiana.
(Aturuxos)

filoso@filoso.gal

6 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Ti non es escritor

Onte estiven a falar co meu alter ego. Foi unha conversa moi dura, pois el comezara xa cunha frase ferinte: Ti non es escritor. E por que? Non hai escritor se non hai recoñecemento público. Mentira, dixen eu removéndome no meu asento. A ti quen te coñece? De ti quen fala? Contesta. Deixa a cervexa e contesta. O outro día morrera unha coñecida personaxe e na prensa galega desvivíronse  pola súa escrita. Queres que morra para ver se falan de min? Tranquilo, que de ti non falaría nin quen ten a voz do mudo. Que historia creaches ti? Teño varios libros publicados e varios no meu ordenador esperando o momento oportuno. O  único que fas ti é unha serie de artigos, que ti tes a ousadía de chamar textos literarios. Son farrapos que un escritor calquera baleiraría na súa papeleira de reciclaxe sen o menor xesto de desencanto. Non é certo. Teño máis cousas. Inda así, a min gústanme moito, porque o que eu quero é escribir unas pequerrechas historias que alguén, na súa soidade, lea con certo interese nun intre. E o teu editor que di? Ha. Perdón, que ti non tes diso. Certo que me falta o gran libro que me catapulte á fama. Non a lograrás anque vivas, como os gatos, sete vidas. Nin o procuro. Ha. De verdade. Confórmome polo de agora con mis poucos lectores. Ó mellor non son tan poucos. Nin cheo de viño o cres. Se non paras de buscar no Correo Gallego, en outras firmas máis recoñecidas, que alguén te comente ou te cite. Gardas silencio. Logo é verdade. Queres que o teus lectores saiban o que podes chegar a facer por un comentario de Alfredo Conde, Fernández Trigo ou de calquera ‘escritor’ do teu xornal? E xa non digamos se entraran con asiduidade en calquera dos teus blogues. Queres? Outra vez gardas silencio. José María, vas por mal camiño. Es un refugallo pretensioso. Canto antes saibas o tu sitio neste mundo das letras, menos ansiedade literaria terás. Si eu sei que hai tres tipos de escritores: os autores das grandes obras, sexan coñecidos ou non, os autores de miudezas literarias que pelexan pola palabra coma titáns e aqueles que inda non escribiron nada. Esa clasificación é tan ridícula coma a túa vida de escritor. Xa estás cabreado, e logo dis que aceptas calquera crítica. Queres seguir dándome pau tras pau? Collinlle o gusto á cousa. E xa non falemos do teu galego. Non é galego nin é nada que se lle asemelle. Lembras o galego da aldea na que ti veraneaches tantos anos? Como vou esquecer o galego de Bertamiráns. Téñoo presente sempre. Pois o teu e aquel parécense coma un ovo a unha castaña. Vaia castelanismo! Parece que escribes cun dicionario na túa beira. E iso é malo? Non. Pero deixa que a túa man flúa sen arquetipos oficialistas. Non ves que o galego de hoxe é o galego que queren en San Caetano e arredores, non é o galego da aldea. E quedan aldeas? Boa pregunta, José María. É moi difícil escribir aquel galego. Xa non existe. Os rapaces que falan galego fano segundo o que estudian nas gramáticas e nos libros de texto. E moitos destes últimos baixo as directrices da consellería correspondente. Non tes nin idea da problemática do galego. Nin idea. Xa o sei. Mellor que por aí non sigas. E o teu galego está a anos luz dos lusistas. Xa o sei. Non pretendo escribir como eles. Eu son máis do galego de seu. Non da fusión cos portugueses. Pois o tes claro. Na indefinición non se pode vivir hoxe en día. Non creo que sexa tan difícil. Xa. Xa. Xa. E agora dirasme aquilo de que ti non escribes nin de sociopolítica, nin de relixión nin de fútbol. Que prosmeiro es, amighiño. Mais é a verdade. Non quero escribir deses temas. Estou a facer memoria. Na túa época de O Correo Galego e Galicia-Hoxe algún escribiches. Non carraspexes. Velo. Antes cóllese a un mentireiro que a un coxo. E este castelanismo teu que? Ti si podes castrapear. Eu non? O certo é que o teu galego é abondo de artificial. Pois galegos que me leron en tempos pasados falan moi ben do meu galego. Son deses que queren quedar ben con todo o mundo. Escoita a voz de verdadeiros persoeiros do galego. Arrepían dos teus escritos. Cada vez que ven o teu nome baixo un texto en galego rosman por todos os  recantos berrando o que non está nos escritos. E os meus seguidores do meu blogue en galego? Neste mundo ten que haber de todo, José María. Es un irrespectuoso. Xa non quero falar máis contigo. Polos meus seguidores do meu blogue son capaz de facer calquera cousa. Son o mellor que teño. E ti estás un pouquiño celoso. Cada vez estás máis afastado da realidade. Quen dixo esta derradeira frase. José María? O seu alter ego? Non cho sei.
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

3 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Ler o xornal

É un dos máis grandes dos meus pequenos praceres. Como dicía Cervantes, eu teño unha gran afección pola lectura, aínda que sexan papeis rotos. Semellante a saborear un bo viño da terra. Semellante a cultivar unha enriquecedora conversa. Semellante á contemplación dunha paisaxe estival desde a Ferradura compostelá. O xornal aviva o enxeño, estimula a imaxinación e vertebra o noso entendemento en diferentes parcelas que se axustan nun todo de axilidade mental. No xornal buscamos a verdade, non a nosa verdade almidoada por unha ideoloxía artificial e prestada en moitas ocasións. Non é unha satisfacción lánguida, é un gulapar aderezado cos mellores —en ocasións, inicuos— ingredientes da vida actual.
Non por ser unha acción realizada a diario ten menos importancia. O seu ritual, deleitoso e non velaíño, cárgase de incombustible alborozo cando oio o profuso pasar das súas follas. Non por ser, nalgunhas ocasións, unha acción case mecanizada é menos salientable. Cando eu, polo motivo que sexa, chego á cama, tras un tormentoso e ocupado día, sen ler o diario, sinto orfo intelectualmente.
A súa lectura estimúlame en grao sumo. Feitos novos e opinións diferentes no mesmo papel fan do xornal un obxecto de desexo que, con só pensar nel mentres camiño pola rúa en busca do quiosco, catívame coma se pensase no perfil dunha coqueteira muller e abre sen miramentos os bisagras máis oxidadas do meu pensamento.
Xamais penso no prezo do xornal, aínda que si é certo que rosmo do que custa o billete de metro, e boto pestes pranxideiras cando un simulacro indecente de patacas bravas, prostradas nun prato inmenso, cústame tanto ou máis que unha case inalcanzable entrada de cinema.
Os xornais xamais te enganan. Poderás estar de acordo con aquel ou con este editorial, ata chegarás a chamarlle falanván, necio ou papaleisón a un articulista; pero sempre quedará no teu interior o gozo de coñecer diferentes enfoques dun mesmo tema. Iso fai que crezamos interiormente e consegue que a nosa forma de entender a vida non se restrinxa ao noso visceral embigo. Non hai maior goce que saber dixerir unha opinión allea á nosa, e que, quizais, rexeitamos de plano. É fácil ler opinións coas que comulgamos cos ollos pechados. Tamén é enriquecedor, pero esta visión unilateral do mundo afástanos bruscamente dunha sociedade multicultural e de diferentes ideoloxías.
Temos que ler os xornais, pois cada vez hai máis intransixencia e teimosía e cada vez se exteriorizan máis os credos e pareceres unívocos. Canto mellor a tendencia iconoclasta dun Valle-Inclán que a visión dogmática dos que se ocultan tras un peitoril teorizador.
Este abanico de ideas e conviccións antagónicas podémolo atopar sen mexerico algún nos xornais. Ler a prensa é como visitar, unha vez ao día polo menos, un museo vivo de proxectos e nocións contrapostos.
Nesta liña sigo, como bo fillo e neto de adictos á prensa. É indeleble a imaxe do meu pai ou do meu avó, sentados, nun butacón ou nunha cadeira de ferro forxado, ben na nosa casa de Madrid, ben na galería de Vedra ou na era de Bertamiráns, cun xornal nas mans e degustando noticias, reportaxes ou artigos de opinión.
—Que estás a facer, avó?, pregunteille eu un día cando o vin lavándose as mans con verdadeira fricción e, reflectíase soberanamente no espello, cun rostro de total compracencia.
—Lavándome as mans.
—Xa o vexo.
—É que estiven lendo o xornal. E cando un le o xornal termina coas mans negras da tinta de impresión. As mans, cincentas e, xa polos anos, torpes; pero a mente aberta, próspera e reconfortada.
(Tolo por ti)

filoso@filoso.gal

29 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
2 Comentarios

Os meus comezos cos libros

Como lector consciente diso, resúltame moi difícil poñerlle data exacta aos meus primeiros pasos polo mundo da narrativa. Gustaríame, pero tampouco son capaz de lembrar os primeiros libros que lin con verdadeira fruición, pois hai unha sucesión de títulos, unha especie de totum revolutum, que se amontoan na miña memoria dun modo anárquico e que me impiden realizar unha cronoloxía máis ou menos fiable. Algún día falarei deles. Quen pode enumerar, despois de taitantos anos, os diferentes libros que foron caendo nas súas mans nos seus primeiros balbuceos literarios cunha escrupulosa orde? Eu, desde logo, non. Talvez o primeiro foi Páxinas da infancia ou sexa o libro dos deberes dos nenos (sic). Aínda o conservo. Non, non foi leste. Leste serviu para perfeccionar a lectura e deixar de silabear e lía co meu tío Filoso as súas páxinas tres tardes por semana.
Coa poesía todo foi moi diferente. Teño plena consciencia diso. O meu achegamento ao verso galego foi tardío, e nun principio rengueante, pois ocorreu cando xa pisaba coa ilusión do principiante os corredores do meu entrañable, pero xélida escola universitaria Escuni, na rúa Jerte, xunto á majestuosa basílica de San Francisco o Grande. Recordo que, despois de moitos quebradizos de cabeza, decidín que o meu primeiro traballo serio de Literatura versase sobre o 17 de maio, DÍA DÁS LETRAS GALEGAS, que aquel ano homenaxeaba a Manuel Antonio, un dos poetas vangardistas galegos máis destacados. Para iso utilicei unha antoloxía que descansaba un día si e outro tamén na mesa do despacho do meu pai. Antoloxía poética con tapas verdes de cartoné e páxinas desgastadas polo uso do profesor Varela Jácome. Ese mesmo libro que posteriormente non me devolveu un compañeiro da facultade cando, cheo de candidez, deixeillo para que saborease a musicalidad dos versos galegos. Circunstancias da vida, anos máis tarde puiden facerme cun exemplar similar nunha vella librería da rúa Nova de Santiago. Que melódico espertar no verso galego e canto tempo desaproveitado!
Co verso en castelán topeime de bruzos aos doce anos máis ou menos. Naquela época ía comer á miña casa case todos os días un tío meu que, pola desgraciada Guerra Civil, nunca puido alcanzar a estabilidade, a pesar de ser un brillante licenciado en Ciencias Exactas. Este bo home (o primigenio e antes mencionado Filoso) inicioume na lectura do Quixote e no pracer do verso. Unha tarde, mentres eu devoraba un sabrosísimo bocadillo de xamón e queixo, comezou a lerme os versos dun tal Rubén Darío. De súpeto detívose. Estes versos son para maiores, farfulló para si. Certo que esas palabras nun mozo de doce anos converteron ese libro nun obxectivo prioritario para a súa inmediata lectura. Unha provocación total! Unha aldrabada de curiosidade na miña xa esperta voracidade literaria! Uns días despois, mentres o meu tío quedaba durmido por mor das súas malas noites ?como Alonso Quijano? eu puiden collerlle ese descuadernado libro da editorial Ebro. Cando o puiden ojear, ocorreu algo sorprendente: en lugar de cebar a miña ávida curiosidade con anheladas palabras e con situacións que eu esperaba prohibidas, o que ocorreu foi que non entendín nada de nada. Desolación absoluta. Falaba da rama dunha árbore que estaba a piques de ser esnaquizada por unha vida cansa, mencionaba uns nomes extrañísimos e, entre unha infinidade de palabras incomprensibles para min, aparecía a palabra bico. E para isto urdí unha estratexia case militar, para non entender nin o máis sinxelo dos versos! Recoñezo que todo aquilo soaba moi ben, pero a miña idea de ?para maiores? distaba moitísimo do que aquel gran poeta plasmara nos seus poemas.
Como conta Vargas Llosa na súa primeira experiencia coa poesía, eses versos causaron en min un certo desasosego e unha comezón terribles nos días seguintes. Na miña inocencia impúber algo se habilitou no meu interior, algo que aínda palpita con pracenteira virulencia cada vez que un poemario cae nas miñas mans, xa sexan os versos azuis e as prosas profanas do poeta nicaraguano, xa sexan os versos descoñecidos dun aprendiz de poeta. Un algo que se encargaría de potenciar o meu inesquecible profesor Eduardo Tejero na antes mencionada Escuni uns anos máis tarde. Mesmo estou de acordo cando di que na poesía está o pecado, a transgresión e os baixos fondos da vida mesma.

filoso@filoso.gal

22 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

O encontro

Nunha das miñas últimas estadías en Compostela, hai un ano máis ou menos, no mes de maio, ocorreume unha pequena anécdota. Iso pensara nun principio; porque, en moitas ocasións, as anécdotas voan como paxariños ceibes, pero despois converteuse no xermolo da historia que comezo a relatar hoxe. Os elefantes din que teñen moi boa memoria e non esquecen o seu cemiterio.
Como tódolos días, contra a tardiña, fun pasear á Ferradura, no parque da Alameda. Lembro que sempre buscaba un banco afastado no que se sentise o fresco do solpor. Non desexaba compañía, tan só fita-la maxestade da catedral e respira-lo aire e mailo recendo das plantas do meu arredor. Xa estaba farto do calor abafante de Madrid, e precisaba senti-la humidade da terra galega. Galicia tampouco esquece ós seus.
E cando niso estaba, vin ó lonxe a figura cambaleante dun vello que respiraba malamente por mor da fatiga e da calor. Tiña un xeito acorado e unha feitura xa desvencellada polos anos. Para ser un pouco dramático, diriamos que a morte veíase na súa enrrugada faciana cunha nitidez case virtual.  Camiñaba parsimoniosamente, como se xa tivera camiñado todo, e ó chegar a min observei que buscaba con cobiza e desacougo un buratiño para sentar. Ó ver que á miña beira había un, se abalanzou cara a el cal relampo nunha treboada. Este derradeiro esforzo deixouno a penas sen resollo,  e tardou uns cantos minutos en recuperar a respiración.
Mentres recobraba o alento, o pouco alento que xa lle quedaba dicía el, desculpouse varias veces pola serenata que me estaba a dar. Eu non sei qué lle farfallei, pois seguía no mesmo estado de ensimesmamento contemprando unha das bocanoites máis feiticeiras da miña vida. Pero el tiña ganas de falar e volveuse desculpar con máis afervoamento, para me gañar a vontade e así manter unha conversa comigo.
─Xa non teño conciencia do futuro, todo en min é pasado; espetoume sentenciosamente. ¡E como pesa o malfadado!
¿E que queredes que vos diga, meu amigo?, pensei para min.
Mais el non estaba no labor de esperar a miña resposta e continuou a falar de seguido, coma se tivera preparado o discurso dende hai tempo.
─Todo en min é pasado; teño esta maleta, sinalándose a cabeza, ateigada de experiencias e lembranzas  ─farrapos da miña vida─ e levo varios días co ruxerruxe de que xa me chegou a hora; e se non morro vaime estoupar, rapaz.
Sorrín afectuosamente, pois había moito tempo que ninguén mo chamaba. Estaba claro que este home tiña as coordenadas temporais abondo descolocadas. Tamén eu comeza a senti-lo paso do tempo. Certo é que doutro xeito.
Eu non sei como nin cando, o caso é que empezamos a falar do que el chamaba os tempos fuxidos, e axiña chegamos a un pacto case de sangue. No mes de xullo eu volvería con máis calma a Santiago e acordámo-lo seguinte compromiso: Tódolos días da semana, ó serán, conversariamos un chisquiño das cousas da vida.
─Palabra de home, rematou el.
─Por certo, eu chámome Manuel Baliño Castromil, máis coñecido como Peito de Bronce; fillo de Xoán Baliño Peito de Anchoa e Maruxa Castromil a Escachaovos.
De súpeto ergueuse axudándose co seu caxato e díxome sorrindo:
─Ata entón, amigho.
E marchou. Ó lonxe decateime de que camiñaba moito máis áxil e lixeiro. Insufleille uns cantos folgos no seu envirado espírito. A soidade baleira a alma, e deixa ós homes case derreados e escangallados.
Polo que despois souben, era un home moi coreño en palabras.
Paxaro que alegre cantas,
nese verde codeso,
a moita conversación
é causa de menosprezo.
(Capítulo I de Peito de Bronce)

filoso@filoso.gal

19 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A folla

Caeu a folla das miñas mans
nun chan cheo de soidades.
Quixen collela,
pero un raparigo de pelos louros
saíu correndo
con ela
sen saber que era iso.
Dende lonxe
vin que facía un avión
e que, cunha inxenua enerxía,
pelexaba porque voara
polo novo ceo da súa idade.
Imposible.
E botou a folla nunha papeleira
chea de encostrados relembros.
A xuventude
non entende que unha vida
chea de recordos
pesa máis
que calquera forza milagrenta.

filoso@filoso.gal

16 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

A nosa lingua

Lingua viva e senlleira,
achégome a ti
cos ollos camiño dun ceo
ateigado de limpas roseiras,
e cun cantar arrolado
no risco da túa estrela.
Sei que aínda é cedo
para falarche
dun pucheiro ben feito,
dunha fermosa lumieira;
mais o meu corazón
anda cheo de doces meigas,
de espidos soños,
e de regatos sen quimeras.
Por iso degoxo que alguén
queira escoitar
nun recuncho da súa lareira
o branco rumor
desta meniña cantiga
que é o xerme da nosa terra.
(Verbas da terra)

filoso@filoso.gal