9 noviembre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Por primeira vez, ela

Hoxe quero lembrar unha das miñas múltiples viaxes a Compostela. Tempos amarelos, pensarán moitos. O amargo resaibo e a fatalidade adversa deixan, en ocasións, unha cor pouca apreciada, se non é polos crédulos e fetichistas. Cando decidín emprender dita travesía —aínda non sei, a día de hoxe, como chamala—, ti eras o meu único obxectivo. Mesmo antes de coñecerte, soñeite. Os preparativos da capital foron debecidos e desexosos. Navegaba nun mar de dúbidas. Augas, unhas veces, procelosas e axitadas; outras, serenas e parsimoniosas. Pero a miña única meta era verte, saber de ti e falar contigo. O mesmo, por aquel tempo, o teu irrenunciable anhelo era tan só a felicidade do anonimato. Non o sei. José María, non te enroles cos teus habituais quebracabezas. Pouco claro eu? Nunca! Creo que xamais me vas a entender. Refírome á túa linguaxe estraña e ridícula, ao teu afán de ser complicado e difícil de entender. Ves? Estás a extraviarte outra vez.  Xa na capital galega, instalado e farto de andar ao doután polos arredores do teu traballo, cando nos atopamos, tiven que finxir como na vida o fixera. Era a primeira vez que nos viamos a soas. Entramos nun café. Estabas diante de min cun traxe tan cinguido que non me deixaba outra posibilidade que non fose contemplarte. Tiñas o rostro limpo, terso e coidado. Segundo ti, acababas de deixar a cama despois dunha noite de troula cos amigos. Non había en ti  nin o menor sinal da trasnoitada. Os teus ollos bebíanme o sangue e fixen o parvo por primeira vez. Pero, parvo, queres dicirlle o que levas maquinando meses? Os teus ollos seguían bebéndome o sangue. Estabamos sos. Ningunha oportunidade como esta para convidarche… Pero o pulso tremíame como o dun mozo cando lle quere coller a man á súa moza por primeira vez. Tivemos unha conversa superficial e frívola sobre o tempo e os abafos do traballo. Non te queres sentar? Non, estou mellor de pé. Pero, serás bobo, que non te someta coa mirada! Dislle que desde hai varios meses só pensas nela e que queres falar con certificada sinceridade. Soamente iso, falar. Nada máis. A suor que perlaba a miña fronte esixiume unha pausa no pracer efémero que era contemplarte por primeira vez a soas. Baballas! Non vas ter xamais outra oportunidade como esta. Outra vaca no millo. É a eterna cantilena dunha biografía amorosa nutrida de fracasos, frustracións e sinistros. Fun ao baño como un moscamorta morriñado. A miña frase, vacua e pueril, diluíuse nunha atmosfera de prácticas diletantes. Quixen ser convincente, para que quedase pensando no meu brinde admirativo, pero tan só leveime a sombra dos seus ollos comigo. A súa pupila aferrouse a un silencio insondable. No camiño, unha ringleira de requestas deixáronme aínda máis consternado. Cinco minutos que duraron unha eternidade. Ata adormiñei nela, farta da miña apouquiñamento emocional,  unha despedida á francesa. Cando me acheguei de novo, non sei realmente o que pasou.  Creo que lle sorría a unha compañeira de traballo que acababa de entrar. Despachoume, despois de darme un libro, con tres palabras  carentes de calquera compromiso. O bo día, méteo na casa. Dicía alguén da miña familia cando se perdía unha clarísima ocasión. Es un enseixado monicreque que non sabe nin bosquexar unha cita, es un residuo nocivo que non sabe superar unha frustración,  es o vía crucis do desencanto amoroso. Non sabes darlle forma humana a esa infinidade de ilusións que habitan no teu cerebro, como fantasmagorías pudendas, desde que unha muller por primeira vez cruzouse no teu camiño. Chafariz de soños que labran amor e amizade nun corpo sen forma. Aliméntaste de anhelos e rexeitas realidades. Contigo sempre irá a soidade como estarrecedora e lacerante compañeira de calquera viaxe.
(Tolo por ti)

filoso@filoso.gal

2 noviembre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Sacouma con suma delicadeza

E chegou a cea. A anhelada cea. Levaba días soñando con esta cea. Por Deus! Na mesma liña tres veces a mesma palabra. Ai, se che collese Freud por banda! Faríalle un requebro con suma plasticidade. Ja. Este é un dos meus maiores problemas. Soño tanto, e tan centrifugadamente, cunha situación, que cando chega abórdoa consumido e desgastado emocionalmente. Xa empezamos coas xustificacións. O típico. Os días previos á cea foron unha amálgama de sensacións. Desde a máis florecida vontade de non augala coas miñas frases inoportunas ou desfasadas ata a premonición dunha sucesión inquebrantable de desgustos imprevisibles. No traballo notáronme nervioso. Eu aleguei unha noite de turbulencias familiares enmascaradas por un insomnio indeleble. Non llo creron. Tanto me ten. A miña experiencia fixo que sortease con suma dilixencia unha batería de preguntas dalgúns compañeiros empeñados en pescudarme a causa da miña faciana descoñecida. Estaba nervioso. Excitado? Impaciente? Non cho sei. Recoñézoo con toda pulcritude. Cando se foi achegando a hora sinalada, ás agachadas, como un torpe adolescente escondendo o cigarro diante do seu pai, unha perlada fronte era secada con destra asiduidade por unhas mans, as miñas, que bulían tremantes e envellecidas. Chegamos case á mesma hora. Somos os dous moi puntuais. Os dous presumimos sempre de non chegar nunca tarde a unha cita. Ela, vale, non o sei; pero ti, José María, esqueces cunha facilidade do carallo o teu pasado. E as eternas esperas de Asun no bar da facultade de Filoloxía mentres ti cervexeabas na cafetería da Escola de Arquitectura? Xa están as revelacións e as sentenzas da miña vomitiva conciencia! Cala dunha vez, José María! Fareino sempre que digas a verdade. Non hai dereito a que enganes tan descaradamente aos poucos lectores que aínda che quedan. Con certo aire marcial, pola rixidez, e desasosegado, os dous ás nove da noite estabamos á porta do noso desexado restaurante mirando de esguello a cada viandante que se fixaba en nós. Foi raro que coincidísemos na elección do sitio. Presaxio de algo nada positivo. O gafe, narices. Polícrates, déixame en paz! Pasou ela primeiro, despois eu. Como sempre, inhalei o cheiro da súa pel. Seduciume desde o primeiro instante. Asentouse no meu pituitaria de tal forma que sigo subxugado. Eu diría escravizado. Nesa ocasión expandía unha conxunción de mazá aromatizada con pequenas doses de canela e sándalo. Todo iso mesturado co aroma dunha pel que me levaba aos meus torpes anos dunha adolescencia impetuosa descubridora do amor xunto ao afastada pero inesquecible Maite. Como non! Xa tiña que saír a devandita. Certo que existiu, pero… tanta pegada deixou en ti? Nótase que non me coñeces ben. Xa falaremos dela outro día! Indicáronnos cun xesto rutineiro e vacuo de amabilidade a mesa que nos correspondía. Apartada. Silente. Recollida. Un pracer para unha noite inesquecible. Falamos ata descosernos. Tocamos todos os temas. Amores perdidos no bosque da memoria. Desexos inalcanzables e, por iso, dolorosísimos. Vergoñas ocultas e magnificadas por un pudor herdado familiarmente por ósmose. Frustracións laborais que se ceban na miña ansiedade impertérritas. O eco de certas chamadas mutuas que non quixemos oír. Enrugas dun corazón deshabitado por un incomprendido illamento. A flaccidez dun sexo desgastado. O orgullo xerador de situacións xa sen solución. As miradas perdidas en lugares descoñecidos, pero inesquecibles. Os corpos suorentos dun pasado que se crava na miña memoria co anzol dunha impotencia indixente. Padexos coa mirada que producían, naquel tempo amarelo, un pracer inmenso, pero que eran a censura dunha explosión física. Repetilos agora? Imposible! As intrigas e os enredos familiares. Déixao así. Mellor. É ela a que tocou este tema. Pois por iso. Os labirintos e os recunchos dunha relación nada do desprezo… E así ata o final. Cando estabamos a tomar un excelente licor de bagazo, suxeitoume a man e díxome como un marmulo uniforme e exquisito: agora, en silencio, érguete. Si. Érguete e queda fronte a min. Faime caso. Confía. Veña. Érguete. Así o fago. Case espasmódico. Ninguén nos mira. E ti sempre crendo que es o centro de todas as miradas! Mantente en pé. Sei home. Mírame. Non mires as miñas mans. Púxoas no meu cinto. Meteu a man pola cintura. Desbocado o corazón pola ousadía dunha muller moi tímida en público. E sacouma con suma delicadeza. A camisa. Así debes vestir a partir de agora. Cada vez que te poñas a camisa por fóra te acordarás de min. Non souben que dicir. Obsceno pensamento imposible de revelar. E así o fago desde aquela noite. Son fiel aos meus principios. Ela púxose de pé e rematou a faena cun provocador e se almorzamos xuntos? mentres collía o seu bolso.

filoso@filoso.gal

27 octubre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

A Peregrina

Cando nenos, alá nos tempos amarelos e xa esfameados pola mala memoria, repito, cando nenos, na finca da Peregrina tiñamos moitos entretementos. Moitos. Xa lles contarei algún día os máis arriscados. Hoxe toca ser curioso e interesado polo alleo, polo dos maiores. Sempre caía en domingo. Falo da xunta da Confraría da Virxe Peregrina, en Bertamiráns. Nunca nos deixaban estar diante. Nós, como rapaces de pouca idade, e polo mesmo noviños e inxenuos, pensabamos que era porque falaban de cousas importantes e campanudas. En bancos de madeira e cadeiras de ferro os integrantes da confraría colocábanse en ringleiras perfectamente aliñadas. Na cabeceira, a presidenta e mailo secretario. Nese momento, unha voz seria e titorial soaba con forza e seriedade: os rapaces, ao patio da cociña, nada de estaren diante de nosoutros. O que imos facer é moi importante e non podemos estar pendente deles. Nese patio non aturabamos nin cinco minutos. Nosoutros gateabamos polo chan de casa vella ata que chegabamos á fiestra do cuarto da televisión que era a máis pretiña da xuntanza. Dende ese peculiar e secreto acocho, pelexabamos por atopar o sitio ideal para escoitar ós maiores. Estabamos nerviosos e pareciamos descoñecidos escoltas dun señor da vila compostelá. Daquela soaba o himno da Peregrina con fervente paixón relixiosa. Despois, unhas verbas de introdución por parte do secretario. Lectura dos presentes e ausentes e unhas breves verbas en memoria dos falecidos ese ano. Pola voz do meu pai, dicía un de nosoutros, agora vén o serio, o importante. Falaban e falaban de cartos, de pesetas. Eu, que tiña moitas dificultades para copiar os ditados numéricos que nos facía don Francisco en clase, escoitaba aburrido e nada entretido o recitado de números e nomes. De cando en vez falaban de números vermellos ─roxos deletreaban algúns─ e un compañeiro de bancada dicía que “deixaramos de lado a política”. Nós non entendiamos nadiña. O máis mentireiro de nosoutros dicía que o que querían era cansarnos ─coñecían perfectamente o noso acocho─ para rematar co máis ousado. O certo é que eu xa non sabía como sentar. Tiña o cu xeado polas baldosas do chan. E de socato escoitamos un silencio brutal. Un murmurio afastado anunciaba que os integrantes da xunta marchaban para as súas casas. Rematou a festa e nós sen coñecer as cousas dos maiores. Debía de ser tan campanuda a cousa que o fixeron con sinais manuais, rematou o fillo do taberneiro. Outro atreveuse a dicir que quizabes o gobernador civil da provincia mandoulles calar o segredo. Poderían caer na cadea se falaban alto. De aí o ruído continuo de papeis. O único que lembro daquela mañá foi a frase forte e clara da nosa tía avoa dicindo: rapaces, xa podedes saír a xogar na era. Un sorriso picaresco debuxaba unha boca algo avellentada, pero firme como a de calquera mandatario.

filoso@filoso.gal

20 octubre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

A cadela de sete vidas

Todo o mundo sabe que o can simboliza a fidelidade e maila lealdade e que en moi poucas ocasións aparece cunha significación malvadosa e aviltada.
—Algunha vez tiña que ser, dixo o meu tío Filoso[1]. Ademais, iso é porque non coñeceron a Milucha, ¡demo de cadela!
Certo é que o meu tío Filoso non estaba moi de acordo con esa premisa. Contaba el que, cando neno, na casa da Amaía, había unha cadela pequerrechiña que tiña unhas avesas intencións xamais coñecidas na aldea.
—É unha malandra, unha pillabá. ¿Sabelo que me fixo onte? Chimpou como unha endemoñada dende o faiado onde estaba agochada cara ó meu nocello esquerdo e deume nel unha dentada do carallo. Inda teño a marca dos seus dentes. Vouna matar un día. Xúroo.
A súa irmá escoitábao sen a penas revirar a cor, pois coñecía moi ben as súas cachimañas.
—Es peor ca ela.
—Non digas iso, muller; que eu só me defendo dos seus revirados acometementos. Sen ir máis lonxe, inda lembro o día que metera o seu fociño entre as miñas pernas e case me converte nun eunuco, nun castrón.
—¡Vaites, vaites! ¿E o día no que ti lle metiches no cu un cigarro acendido?
—¡Como non vou lembralo! Ese día rin ás gargalladas. ¡Deus, como corría a lagarteira pola eira! Semellaba un foguete de feira.
Milucha era unha cadela de ninguén e de todos. Vivía na finca, pero ninguén a mercara. Apareceu por alí como un peregrino sen meta e como vira que alí había alimento e de cando en vez unha lambetada, pois decidiu quedar. Pronto xurdiron os problemas cos membros máis xoves da familia e ao cabo duns meses, só se levaba ben con dona María, a matriarca da familia, que lle daba sempre acubillo no seu colo como se fora un meniño. Cando vía algún pícaro, saía a lume de carozo cara un banco de pedra que había na capela e alí agochábase cheíña de medo.
Unha mañá ben cedo, cando inda a luz non deixaba ver ben un ceo atoldado e que anunciaba que ía chover a Deus dar auga, o meu tío Filoso apostouse sen dicir ren nin facer nadiña de ruido, detrás do pío de lavar a roupa, para deste xeito amarrala ben e… ¡Xa veriamos entón! Para estas cousas o vello quitaba forzas de onde non as tiña e chimpaba coma un raparigo tras dunha lagarta. Pola contra, para ir deitarse a maioría das noites…
Todo foi como el planeara. Cando a tivo ben collida polo rabo, saíu esmechando cara o mirador que había na parte alta da finca e que estaba un pouquiño avacalloado. Trincouna ben e comezou a darlle voltas e máis voltas no aire, para tomar pulo e así podela chimpar o máis lonxe posíbel. A cadela roñaba cada vez máis, polo que decidiu facelo canto antes non foran a sorprendelo na máis ferinte das súas vinganzas. O voo libre de Milucha durou unha eternidade, ata que se escoitou un golpe seco, un tambullón, e máis un xemido acompañado de tres ou catro desleixados xemidos.
Filoso pasou un día tranquilo onde os houbera, xa que non había nin busco do animal, e ninguén preguntou por ela. Feliz coma un neno na súa Primeira Comuñón ceou un bo prato de soupa e unha ben feita tortilla de patacas. Para sorpresa de todos esa noite non houbo televisión nin nada. Non foran a preguntarlle pola cadela. Á cama, a seguir lendo Os dez negriños. Subiu as escaleiras moi dinguilendeiro. Pero a ledicia, como na casa dos pobres, duroulle moi pouco. Ao abrir a porta atopouse, no medio da cama, e cun cheiro noxento, un fermosísimo e alcatreante cerollo de Milucha.
—¡Merda! Xa o dixen eu, esta cadela ten sete vidas como os ghatos. ¡Carallo! Infravaloreina. Ben, mañá volta a empezar. ¡Bo é saber que só lle quedan seis! ¡Que mañá, esta mesma noite!
E dende non se sabe que escondedoiro da leira a cadela Milucha regañaba a moa[2] moi festeiramente.
(Contos galegos)

[1] Filoso: Alcume dun tío meu, José Luis Togores Paramés. Nado en Bertamiráns, na casa familiar de A Peregrina.
[2] Regañar a moa: Vulgarmente, reír.

filoso@filoso.gal

16 octubre, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Tódolos días…

Tódolos días,
ó serán,
cando abate a canseira,
recollo as miñas vivencias
-as reais,
as desexadas
e mailas esquecidas-
nunha pequena esmoleira;
e despois de pousaren,
coa axuda dunha menciñeira,
van tomando
o perfil e maila forma
dun nacente poema.
(Cinzas ó serán)

filoso@filoso.gal

5 octubre, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Contos de vello

Pola  noite, entre  fusco e lusco, tódolos nenos da familia sentan no chan compoñendo unha harmoniosa roda arredor do avó. As súas mans, antonte fortes e vigorosas, hoxe tremen coma sarmentos ó vento. A artrose deformounas hai uns cantos anos, parecen dúas árbores antigas. A voz, vella e esbandallada, aínda soa ben; malia que ás veces a cala o crepitar e o esbronchar do fogo. E a súa memoria, ateigada coma un alpendre cheo de leña, malia que flúe lenta e de vagar, aínda conserva nela as lendas de neno. Contiños que lle contara o seu avó no mesmo lugar, na quente lareira.
O vello lea un cigarro coas trementes mans, cústalle moitísimo, pero o devezo por fumalo  pódelle máis. Os rapaces desexan que comece xa a conta-la historia, pero as cousas de avó ten o seu tempo.
─Non lle metais presa, falará cando lle pete, dicíanos a avoa.
Fala con ela da cea, fala do moito que lle chista a comida feita no pote. Din que é moi triste perde-los costumes de antano, vellarías dos antergos.
─Unha árbore sen raíces non viviría nin dez minutos.
Ó avó préstalle moito falar dos tempos onte andadiños observando a vella cociña, chea de miúdas historias e testemuña de mágoas e ledicias caseiras. Os avós botan de menos ós seus fillos.
─De seguida tornarán, di ela. Onte recibín unha carta de Maruxa dicindo que chegaban o mércores, ¡maldita Alemaña!, ¡cantos nenos sen pais!
O avó queda absorto na nostálxica acordanza  dos fillos, mentres escoita e ve á avoa recolle-los restos da cea. No lume a borralla da vida, na man unha manchea de cinzas, ámbalas dúas froito dunhas experiencias xa queimadas nun pasado cada vez máis afastado. O avó pecha os ollos e sente que a vida dos seus netos medra diante súa coa mesma tenacidade que a dun ferro na forxa. E o avó disponse a relatarlles a historia, unha historia con máis anos cá súa mesma familia.
─A ver, mociños, escoitade ben… Noutro tempo na fragua de Cecebre vivía un home ó que chamaban peito de bronce. Este home…
E os nenos toleaban cos contos do avó.
(Aturuxos)

filoso@filoso.gal

28 septiembre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Busco o comezo e só atopo o final

Enlazando con aquela tarde na que ti me deixaches de falar por un motivo de xeito evidente caprichoso direiche que me encanta o brillo dos teus ollos cando che enfureces co meu torpe verbo. Busco o teu punto débil e só atopo o pedernal do teu egoísmo. E es profesor, repróchasme sen contraer un músculo. Despois chascas a lingua e sorrisme fixando os teus ollos na miña boca. Sabes que non hai cousa que me amole máis. Sábelo. E falo despois de mirar de arriba abaixo a un mozo que bebe convulsivamente nunha barra ateigada de imberbes emocionais. De novo, a puntada. Non podo competir con tal pulsión case adolescente. Ninguén che pide iso. Quen fala? Es ti, José María? Pero dimo a túa mirada. Despois de esnaquizarme a boca, che alegras cun sorriso burlón comentando, ao mesmo tempo, que a fortaleza dos mozos é envexable. Que debería recuperar aquela fogosidade dos vinte anos. Pero se ti por entón non me coñecías!!! Nada. Ti ao teu. Eu, ao meu. Eu empéñome en buscar o principio do noso desencanto e non acho máis que un regueiro de reproches edulcorados por unha atracción atávica que nos conduce a unha relación tóxica. Cando nos coñecemos?, interrógoche con certa sinxeleza e boa fe, e coa intención de recuperarmos unha habitabilidade pacífica e amorosa, como a cualificabas ti noutros tempos. Ti, a degolo. Foi o día máis funesto da miña vida. Mellor, noite. Lembras aquel tugurio da rúa Segovia? Como non o vou a lembrar! Soaba unha canción de Alaska. Como puideches facerme isto a min? Os oitenta, naquel bareto, anquilosáronse nun ambiente sombrío, turbio e ambiguo. Viviamos os noventa no exterior, mordiamos con verdadeiro afán os oitenta naquela antítese de palacio do bebercio, como dicía un coñecido noso. O ambiente era irrespirable. A calor, o fume e a música convulsionaban nunha mestura de palpitacións teimudas. Os bicos, incontables; as mans, dispersas; os ollos, hidrópicos e o desexo, trémulo e sen ataduras. Bulía un clima de encantadora decadencia, dicías ti. Por aquel entón fascinábache. Iso si, che enfurecías cal amígdala inflamada cando a túa roupa se ensuciaba simplemente ao repousar as túas costas nunha parede que non limparan desde o día da súa inauguración. Aquel día ofrecinche o meu mellor eu. E ti sorríchesme. Lémbroo. Empequeneciches, máis aínda, a miña timidez e deixei que ti comezases un diálogo sobre a música enfermiza dun Enrique Urquijo que daquela soaba, nalgunhas cancións, escuro e críptico. Recordo que eu o defendín sen concesións e que ti che burlaches sonoramente dicindo algo que non recordo ao redor das súas fuxidas nalgúns concertos. Foi cando oín por primeira vez na túa boca as palabras compromiso e responsabilidade. Por segundos, pensei que estaba no despacho dun avogado intimidatorio ou na titoría escolar dun adolescente timorato. Falamos do innomeable e comprendiches, ou iso dixeches, a miña timidez e a miña falta de resolución. Fun sincero e transparente. Non ocultei nada. Pero esa calidade túa, a comprensión, hase evaporado agora e tachas de pusilanimidade a miña ausencia de valentía nalgunhas ocasións. Che encolerizas porque eu me empecino en atopar o principio do noso desencanto. Déixao estar, respóndesme arrebatada. O importante é que chegou o final. Ti e eu xa non nos aturamos máis. Vivimos no embude dunha desilusión. Déixoche falar. Que facer! Sei que nesas circunstancias é imposible frearche. Sabes, ou iso barrunto, que che vas a arrepentir das túas borrascosas verbas. Pelexas por un final artificial, por un final que só ti escribes. A miña sentenza xa está asinada, disme antes de marchar. Pero falta a miña, carpín xa na soidade daquela noite.
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

22 septiembre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

As espiñas da rosa

Unha cidade calquera. Unha terraza calquera. Unha tarde calquera. Unha muller e un home e dúas cuncas de café sen consumiren. Ti e máis eu? Quizabes. Tal vez. Que máis dá! O caso é que dúas persoas sentan a unha mesa nun lugar calquera coa exclusiva intención de clarificar unha situación que se enmarañou de tal modo que se facía irrespirable o aire que compartían.
─Xa non me escribes, xa non me falas dos teus desasosegos e das túas paixóns. Distanciácheste  emocionalmente de min. Xa non leo aquelas declaracións impetuosas e exaltadas que me facías chegar ás horas máis intempestivas. Lembras? O remisa que era eu ao móbil. Compreino por ti. Quizais te esqueceras de min. Quizá me substituíras.
─Polo que vexo, iso é o único que che importa.
─O que?
─Saber se eu sigo queréndote, se eu sígoche levando gravada na memoria, aínda que sexa desde a distancia. Impórtache moi pouco coñecer a letra da miña canción. Só che interesa saber se a protagonista da miña melodía segues sendo ti.
─É que me afixeches ás boas e tenras palabras sen que eu che pedise nada. E agora, de súpeto, calas miserablemente. Pasaches de enviarme cinco mensaxes diarias ao silencio máis dantesco e entolecedor. Volvemos aos teus ramallazos de tolemia. Es moi inxusto comigo.
─E ti falas de inxustiza? Cantas respostas túas? Cantas? O teu é egoísmo en dose fantasmagóricas.
─Non, o desexo de saberme aínda querida.
─Ou sexa, o que ti queres é saber a natureza e o estado do meu sentir, non? Que che volva a encher de rosas outra vez? Estou farto do teu voraz ingratitude, estou cansado da túa cobiza amorosa.
─Ti sabías moi ben como era eu. Pero que moi ben.
─A rosa, con aspirina ou sen ela, ten de vida unha semana.
─Mira que me dixen unha multitude de veces que che mentiría no caso de que me falases disto. Pero ti tes a facultade de non deixarme outro camiño que non sexa o da sinceridade.
─Ti coñécesme moi ben. Salvando as diferenzas, eu son como Garcilaso de la Vega.
Desde o primeiro día, eu vestín un hábito que xamais colgarei. No amor, a firmeza é prioritaria, aínda que non se manifeste; e a fidelidade, un luxo que poucos saben preservar.
─Aínda que te saibas rexeitado como ti?
─Que é o amor se a persoa amada córtalle o primeiro día as espiñas á rosa?
─Entón… Segues namorado de min?
─Prodúceme unha enorme tristeza que só queiras saber iso, que a túa única obsesión sexa saberes o lugar que ocupas na miña mente. E ti sábelo moi ben. Pero quérelo oír, claro.
─Son humana.
─Es o egoísmo do desamor.
─Así me fixeches ti. Así formateáronme os teus actos.
─Dos meus actos, eu son responsable; dos meus sentimentos, non. Eu se cal é agora o meu sitio. E neste momento o meu é o silencio, a distancia e a simple fantasía mental. Esa é a miña liberdade.
─Liberdade?
─Liberdade non coñezo senón a liberdade de estar preso en alguén / cuxo nome non podo escoitar sen calafrío. Cernuda dixit.
─Sempre tes unha cita para encher o teu baleiro.
─Esta é a miña liberdade hoxe en día, repito.
─Énchesme de convulsas palabras para logo someterme a un deserto de sanguentos silencios.
─Ese son eu.
─Pois esta son eu.
Pagou, levantouse e marchou cara ao seu traballo. Non recordo se me deu un bico na fazula ou non. Só sei que cando se levantou da cadeira, auténtica e impávida, mostroume un rostro frío e distante. Todo o que había preparado para este café tireino pola borda nun dicir amén e cunha impericia tal que quedei tan desamparado como un recentemente nado prematuro no seu berce. Quixen lembrar palabra por palabra a nosa conversa, pero fun incapaz de facelo. Estaba azorado. Acheguei o meu café ─xeado, sen probar aínda─ aos beizos e derramóuseme, como un estrouso de soidade, pola camisa que con tanta compracencia escollera.
(Tolo por ti)

filoso@filoso.gal

14 septiembre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Dona Ernestina a Xenerala

Non hai familia que non presuma, se quere facelo, de que algún dos seus antepasados participase en determinados conflitos relixioso-políticos ou paraculturais. Todos, cando miramos cara aos nosos devanceiros, imaxinamos a algún deles, para iso están as lendas familiares, ben conspirando nalgún cenáculo de corte libertario, ben sabéndose privilexiado observador das intrigas máis eminentes da vida cultural da cidade ou pobo que ao devandito tocoulle en graza vivir.
Nestas circunstancias, eu teño que falar de dona Ernestina a Xenerala, muller de armas tomar, que foi, durante uns cantos anos, o figurón máis destacado da provinciana, por entón, Compostela.
Para falar desta muller témonos que situar nos últimos anos de Isabel II e nos coñecidos tempos da Gloriosa[1].
Esta muller naceu, viviu e morreu na casa máis bonita e fermosa da rúa Nova compostelá: soportal de tres arcos, catro luces, unha fachada de pedra labrada primorosamente e, para rematar, unha escaleira maxestosa e señorial. Na fronte da casa, catro impoñentes escudos entallados no século XVIII, tempo no que se erixiu a aristocrática casa.
Dona Ernestina resumía no seu sangue todas as vicisitudes da nobreza galega: rivalidades feudais, rancores familiares, aborrecimentos herdados e incomprensións de calquera clase, que se resolveron cando os seus pais casaron, din que para facer as paces dun preito secular que afectaba ás dúas familias.
De nacer home, sería un glorioso militar, afirmaba ela mesma.
Pero como non foi así, tivo que conformarse con montar unhas terríbeis e descomunais pelexas no seu contorno. Certo é que de todas sempre saía ela como gran triunfadora. O seu home e a súa filla morreron moi cedo, e, como os dotes de mando eran inesgotábeis, conservou na súa casa os mesmos serventes que cando eran tres os habitantes da mesma.
Xugo e vara, ese é o meu lema con esta chusma; arengaba á súa filla para que non se afastase do camiño recto e dereito.
Como nun principio os seus dotes ditatoriais non saían do ámbito doméstico, pronto se convenceu de que debía proxectalas nalgunha outra faceta da vida da súa cidade.
—¡Non se pode tirar pola borda unha capacidade como a miña! Se me deixaran, eu traíalles ao rego e poñíalles as cangalleiras a esta manda de ateos oportunistas e librepensadores. Pensara daquela que o terreo relixioso-social era o máis apropiado. Por iso é polo que fundou e, ¡como non!, presidiu durante anos a Asociación de damas carlistas. Non confortada con isto, fíxose cargo da dirección das sete confrarías máis importantes da cidade; polo cal os seus poderes ían desde a provisión dunha canonxía vacante ata colocar coma ela quería ás mozas da zona de Ribadavia[2] en casas coñecidas e de boa fama. Desta forma tan humana, garantíase a información máis secreta e pudorosa deses conveciños que tantos golpes de peito dábanse na próxima igrexa de Santa María Salomé. Eses coñecementos da vida privada eran un punxente e letal aguillón que cravaba ela na reputación do paisano que ousase macelar o seu límpido nome. Cun só xesto, ela confirmaba ou ben tiraba por terra calquera runrún que se expandise pola cidade sen o seu sacro consentimento.
—¡Quen controla a intimidade do veciño, ten a tixola polo mango! Se sabes como se ispe en privado, poderalo espir sen piedade en público.
A asistencia ou non invitación aos seus bailes anuais supuñan o empurrón definitivo ou a postergación máis absoluta dunha familia nos seus claros desexos de integración social. Tiña a potestade de facer e desfacer noivados, sempre pensando no bo decoro da respectuosa cidade. Moitas mozas que, pola súa culpa, quedaron a vestir santos,  aborrecíana con noxo e desprezo. Iso si, sempre en silencio. As miñas tías contan que as súas intervencións nas festas do casino de Santiago, rompendo parellas de baile, fixeron época.
Tamén se empregou a fondo na censura de estreas teatrais, pois ela pensaba que era quen para decidir que obra púñase en cartel e cal non. Por exemplo, Don Álvaro ou a forza do sino do Duque de Rivas[3] non se representou en Compostela grazas a ela. Había que vela como alardeou da súa gran fazaña durante meses nos múltiples confesionarios da catedral.
Ata que un día equivocouse gravemente. Intentou censurar a ópera A Traviata de Guiseppe Verdi baseada na inmoral e licenciosa —sic— A dama das camelias de Alejandro Dumas[4]. Nesta ocasión lanzou todos os seus poderosos e influentes tentáculos sobre o empresario do teatro, os actores, o arcebispo e demais autoridades e forzas vivas da vila. Pero nada. A obra representouse varias veces e sempre a teatro cheo. Non conseguiu prohibila. Fracasou estrepitosamente.
Mergullada nunha vergoñosa humillación, decidiu afastarse do social nunha especie de mal entendido exilio interior voluntario ao seu pazo de Ribadavia.
—Así mo pagan estes cafres incultos e ignorantes, devotos do máis perverso dos deuses do cenáculo romano. Xa me botarán de menos e viranme a chorar. Entón, poreinos a cada un deles no seu sitio. ¡Por estas e por Deus bendito!, blasfemaba a cada vez máis obesa muller.
Pero nada diso ocorreu. Todo o contrario. A vila creceu en liberdade e xolda festivaleira.
Débil e moi enferma, regresou pouco antes de morrer á súa casa da rúa Nova. Quería morrer como unha señora, na cidade que a viu nacer, e non nunha aldeíña de mala morte, como denominaba ela á histórica Ribadavia. Ou sería para que todos os estómagos agradecidos de Compostela asistisen ao seu enterro e a reconfortaran na súa morte, feito que non souberon facer en vida.
Durante moitos anos falouse na cidade da fastosidade do cortexo que percorreu o traxecto que separa a antiga rúa do Vico Novo do vello cemiterio do Rosario.
Levou moita xente de Deus.
As linguas velenosas, que, como as meigas, habelas hainas, din e contan que a maioría dos asistentes achegouse ao camposanto para comprobar in situ que esta muller estaba morta e ben morta.
As miñas tías falan de que lles contaran que un dos concorrentes a tal inhumación así o certificou publicamente no casino cando foi requirido para tal feito.
Ata, aseveran, fixéronllo xurar pola fe dos pecadores (sic).
—Bicho malo nunca morre, murmuraba moi baixo un dos veciños máis belixerantes na mocidade da Xenerala.
—Ao morto que non está presente, vela non se lle acende; sentenciou un bo home que portaba un gran cirio na súa man dereita para poñelo ao pé da sepultura por orde expresa da súa devota e correlixionaria esposa. ¡Que por min…!
—Non hai cousa peor que un morto vivo, culminou o máis experto e avezado dos enterradores do cemiterio, mentres botaba sen descanso padas e padas de terra sobre o féretro de dona Ernestina.
A incrédula xente abandonou o lugar cando os sepultureiros deron por finalizado o seu santo traballo e puideron comprobar que alí, sobre o féretro da Xenerala, había máis terra que a extraída das minas de Almadén.
A muller que morrera onte
deixou moito caldo na onda,
comamos, amigos, comamos,
non sexa ou demo que volva.

(Contos galegos)

[1] Isabel II, raíña de España (Madrid, 1830-París, 1904), filla de Fernando VII. Baixo o seu reinado sufriu o 18 de setembro de 1868, polas súas veleidades cos poderes máis reaccionarios, a revolución denominada a Gloriosa, polo que tivo que instalarse en París. Logo de varios intentos para forzar a súa restauración, abdicou no seu fillo Afonso o 25 de xuño de 1870.
[2] Ribadavia: vila a 25 quilómetros de Santiago, na provincia de Ourense. Capital da comarca do viño do Ribeiro. Celébrase nesta vila a Festa da Historia o último sábado de Agosto. Declarada de Interese Turístico Nacional. Durante un día a vila mergúllase na Idade Media, vestíndose como na época e representando a historia da vila, antiga capital do Reino de Galicia durante un día. A moeda que se utiliza de curso oficial é o maravedí. Debe visitarse o castelo dos condes de Sarmiento, construído no século XV.
[3] Don Álvaro ou a forza do sino de Ángel Saavedra, duque de Rivas (1835): O gran drama romántico español. Con relación a Don Juan Tenorio de José Zorrilla, poderíase aplicar o refrán galego seguinte: o río Sil leva a auga e o Miño a fama.
[4] Alejandro Dumas (fillo) narra na súa novela A Dama das Camelias (1848) a historia de Margarita Gautier —cortesá no París do século dezanove— quen sentíndose redimida do seu pasado polo auténtico amor que por ela profesa Armando Duval       —novo pertencente á alta burguesía provinciana— decide recluírse con este último no campo. Gautier garda a esperanza de gozar do amor verdadeiro durante os últimos días da súa vida, xa que non considera a posibilidade de poder sobreporse á terríbel tuberculose que a afecta.

8 septiembre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Poética

Nos latexos dos meus versos
defendo as miñas crenzas,
confeso a fe dos meus,
espallo o recendo da nosa terra,
e fago con eles unha trincheira
colmada de astros e de estrelas.

Nos latexos dos meus versos
sinto a vida sen medos nin cadeas,
sepultando os meus cipreses
nun tempo de brancas camelias,
e trazo, con pulso firme,
nunha beira sempre viva,
o perfil dunha espida letra.
(Verbas da terra)

filoso@filoso.gal

1 septiembre, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Declaración de intencións

Trémeme o pulso. A miña fronte humedécese e un lixeiro comichón nos ollos faime palpebrexar de modo insistente. José María, deixa de teatralizar e ponche a escribir o que me dixeches onte que querías comunicar aos teus lectores. Se os tes. Se me entrecorta a respiración e un bafexo nasal transmíteme certa serenidade e achégame unha maior certeza mental. Escribo o título. Nada orixinal. Convénzome de que o debo facer. Volvo dubidar. Do que non dubido en absoluto, si de facelo público, é do que me espetou na cara o meu blogue cando se quixo poñer en contacto comigo dun modo súbito e algo brusco. Estás a desvariar, José María, é imposible que o teu blogue fáleche. Está a prexudicarche en exceso a calor de Madrid. Deberías descansar un tempo. Como comprenderás agora non valoro o máis mínimo que ti dubides de que o meu blogue fálame na soidade da noite. No quiero seguir, díxome. No quiero seguir. É curioso que o meu blogue diríxese a min en ocasións en castelán. A túa educación. Sigo dubidando. Bacon di que a dúbida é a escola da verdade. Non paro no meu empeño. Sentado ao computador, golpeo con man convulsa pero testán un teclado que me mira cheo de expectación. Non lle vas a facer caso ao teu blogue?, parece que insinúa polo baixo. Coméntolle que ningún texto é completo, que ningún texto satisfai ao seu creador. Pois menos aos seus potenciais lectores. Os meus turbados dedos estremécense ante a resposta que ten este incipiente blogue. Cando lle dei vida, hai xa unhas semanas, alguén apreciado por min díxome que nada de contador de visitas. Nada. Aconséllocho. Iso é unha fotografía da túa petulancia. Alá ti e a túa autonomía creativa. Certamente reflexionei sobre iso. Decidinme. Intentei instalalo. Defraudei a esa anónima amiga que empezou a ver como se diluían os seus consellos en aras dunha absurda independencia miña. Non puiden. Iso xa o contaches en tempos pasados. Non te repitas. A realidade ensartoume entre cella e cella unha materialidade obxectiva que me prostrou no diván do psiquiatra totalmente desmoralizado. Díxocho alguén con plena sensatez, faloume por primeira vez o meu blogue. Segundo intento. O seguinte paso é non meterche nas “tripas” do blogue para ver ti a soas as entradas ou visitas. Moita exixencia para mi debilidade, amigo! Silencio aterrado. Rómpeo de novo o meu conversador nocturno. Que que fago eu neste blogue? A pregunta é ferinte. Baleirarme en cada pulsión en forma de escritura para que a xente que me lea non se precipite, tras analizar a primeira liña, no desencanto e apárqueme na beirarrúa dos portais anoitecidos. Quero que me coñezan. Vaia fraude de intención! Semana a semana colgo entradas coa vigorosa intención de captar a atención dun anónimo que inviste dez minutos do seu atarefado día (non máis, José María, non máis) na lectura dos meus textos. Cabe maior satisfacción? Non. As miñas creacións son de toda índole: contos breves, poemas en verso ou prosa, anécdotas, recordos… É o que ofrezo, pleno de ideas excitantes, aos meus navegantes voluntarios. Se ti, lector descoñecido, e por iso profundamente admirado por min, ansías xulgar as miñas composicións, espéroche na conta do meu correo filoso@filoso.gal. Opina, xulga, estima, deosta, enxalza, suxire, condena, sentenza, analiza, ditamina… Sempre serás ben recibido. Non che caiba a menor dúbida. Sempre. Pensa, para ir terminando o que quero que sexa un interludio breve, que tamén poderán aparecer textos en castelán, lingua que aniña nas miñas entrañas desde a miña máis tenra infancia. Poderás comprobar, libre de prexuízos, que ten un encanto incalculable. José María, sé breve. No día de hoxe as extensións só se soportan no pelo. Ha. Que humor máis elemental! O que ti me ofertaches en todos estes anos. Canta paciencia teño que ter contigo! Repítoche, antes de escribir, aprende a pensar e a entender. Outra cita sacada das procelosas augas da internet! Isto tamén mo ensinaches ti. Resolvamos o tema. Xa non me treme o pulso. Quedouse durmido. Pero é moi pertinaz e cornelán: no quiero seguir.

filoso@filoso.gal

30 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

O Pico Sacro

─Atende, rapaz. Primeiro que vaiamos realizar ti e mais eu a ascensión ó Pico Sacro, quero que saibas algunhas cousiñas da súa historia. É un dos montes máis coñecidos de Galicia e a lenda sempre vai con el.
Isto díxomo meu avó mentres collía o sombreiro e mailo bastón. O primeiro púxoo a modiño enriba da cabeza, e o segundo axeitouno axilmente a súa man dereita.
─Xa estou listo pra marchar, e miroume cunha cobiza chea de complicidade. Por certo, ¿sábeo túa nai?
─Si, avó, abofé, e di que as nove esteamos aquí, para cear todos xuntos.
─Ben, pois veña. Pés, para qué vos quero.
E con este ritual coñecido doutras veces ámbolos dous partimos para o Pico. El sempre dicía que coa idade había cousas que se repetían dun xeito matemático.
As pernas, preseiras pra andarela; os ollos, ben abertos; e o espírito cheo de enerxía.
Eu fíxenlle caso e púxeme disposto a camiñar na súa beira. Nada de présas, dicíame cos ollos ben espelidos. E remataba cun dito moi escoitados nas persoas maiores: Canto máis présa, máis vagar.
─Din as crónicas medievais que os discípulos do Apóstolo Santiago bautizaron así o antigo monte Ilicino.
Díxomo cunha gravidade acorde coa súa ergueita fachenda. A medio camiño percorrido meu avó tivo que sentar nun petouto para repoñe-las forzas.
─Hai que refresca-la gorxa.
A súa respiración, entrecortada e tatexante, non lle privaba seguir coa súa explicación. Tiráballe máis a lenda cá canseira.
─Tamén  se di que Justino, gardador do ouro que alí estaba soterrado só podía dispor del cando o monte era ferido polos raios.
Con man firme e paso presto recomenzamos á par a andaina.
─Tamén se fala dun castelo da raíña Lupa. No seu derredor habitaban tabeiróns, serpes e druídas; e os homes do Apóstolo domearon e derrubaron os monstros xunguindo os touros bravos que por alí sementaban o terror.
Xa no cume o silencio fíxose imprescindible. Tiñamos ante nos  unha incomparable paisaxe: Galicia en pequeno.
─A donosía que sinte o home por esta terra é desenfreada, case voluptuosa. Galicia, corpiño de aluados soños, é irrepetible.
Dende alí viamos Santiago, a illa de Arousa e o val do Ulla, tres símbolos da Galicia enxebre. Recordo a meu avó mirando o ceo.
─Hoxe vai treboada. E, cando isto ocorre, o Pico Sacro convértese no centro magnético da zona e nel descargan as tronadas que achéganse a esta comarca. Xa o fala o dito: “Cando o Pico Sacro cobre o capelo, meniñas do Ulla cubride o mantelo.”
E presupondo a posible choiva, iniciámo-la volta á casa. Satisfeitos pola paisaxe contemprada e cansos pola cumprida camiñada realizada.
(Aturuxos)

filoso@filoso.gal

28 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Lembranzas

Lembro…
Aquel recóndito recuncho na fría e frondía adega da nosa casa do Burgo (Vedra, A Coruña) onde nos ocultabamos para dar inocentes bicos ao viño de misa que os nosos maiores crían ter alí a recado dos nosos desexantes beizos.
Aqueles muros de pedra, anchos, herméticos e poderosos, que nos días de forte calor non permitían que se requentara o fresco ambiente do interior.
Aquelas abelloadas vigas de madeira que soportaban a estrutura do piso superior e, que sen esconder tesouro algún, grazas ás tradicións dos nosos antepasados, facíannos soñar con prohibidos misterios e inimaxinables lendas.
Aquela vella cociña de leña que emitía rudimentarios fogos artificiais, á vez que unha música desconcertante e sedutora, pero que grazas a ela durante anos saboreamos os mellores praceres da cociña galega de aldea.
Aqueles teimosos colchóns da que, en incontables noites de verán, húmidos e fríos, foron leais e silenciosas testemuñas do necesario descanso dunha infinitude de irredentas esmorgas e non menos primeirizas bágoas de mocidade.
Aqueles egrexios retratos do primeiro andar que, en actitude intimidatoria e detidos nun tempo amarelo, durante numerosísimos anos foron silentes xuíces dos nenos que, con inconsciente falta de respecto, xogabamos ao agocho ou ao xogo da tula nas frecuentes tardes de choiva.
Aquelas vellas e sobadas lentes de patillas retortas, cuxo dono sempre esquecía na mesa velador da era, e que durmiñaban solitarias e ansiosas dunha nova caricia todas as madrugadas sobre a portada dalgún humedecido libro con follas de cor pallosa.
Aquela vistosa e case arrogante galería que nos permitía gozar duns solpores idílicos, locus amoenus dun tempo que se nos escapou das nosas mans irrevogablemente case sen darnos conta.
Aqueles vellos e trasnoitados xornais, que servían de prato ao máis inofensivo veleno que xamais foi capaz de matar e si cebar aos ratos máis lonxevos da fértil comarca do Ulla.
Aquela choiva lixeira, orballo, (chuvieiras, segundo algúns veciños da aldea) das tardes do mes de setembro que, nun asperxido cerimonial, anunciábanos indefectiblemente o final dun verán que empezaba a dar a protocolaria benvida a un triste outono.
Aqueles ollos de neno, asombrados e toleados polos contos e historias dun home que, cunha cabicha nos beizos, contábanos as máis insólitas aventuras dunha suposta pantasma que percorría a eira e os xardíns da nosa casa as noites de treboada.
Aquela canción hoxe xa case esquecida, pero que nas indelebles romarías de entón fíxonos a máis dun impregnar irremediablemente as nosas roupas dun peculiar cheiro a viño e a polbo, así como decorar os nosos xerseis de delatoras herbas e ferintes toxos.
Aquelas palabras e frases dos veciños da aldea nun desnormativizado galego que, cando as oín por primeira vez, bailaron nos meus oídos como as pingas de rosada repenicaban nos cristais nas húmidas madrugadas do mes de maio.
Aquelas olladas, distantes ou próximas, entre xogos, charlas ou música, que se cruzaban efervescentes e facíanse mil declaracións dun amor aínda adolescente.
Aquel… Aquela… Aqueles…
Que por que lembro… tantos aqueles…, preguntaranse, amigos lectores.
Porque xa non conservo nin recunchos de adega, nin muros de pedra, nin vigas de madeira, nin cociñas de leña, nin teimosos colchóns, nin egrexios retratos, nin vellas e sobadas lentes, nin arrogantes galerías, nin xornais trasnoitados, nin chuvieiras, nin ollos de neno, nin cancións esquecidas, nin palabras en desnormativizado galego, nin olladas, nin…
Só conservo un bambaneante presente que se obstina en vivir nun idílico pasado.
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

26 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

O terreíño

A idea foi miña. Dúbidas na xestación. Iso é malo. O que nace con incerteza desenvólvese sempre con titubeos e suspicacias. Propúxenlle un sábado pola noite, despois dun tapeo frugal, ir un día para cear a Compostela. Encantoulle. Viuna como a mellor proposición dos últimos meses. Nada que ver cos teus desventuradas suxestións, aduloume. Faleille dun hotel pequeno na zona vella de Santiago. Nada diso. O parador. Insistín en que o recollido e modesto tamén é fermoso e atractivo. Foi o primeiro encontrón. Pospuxemos a decisión. Cando esteamos no avión falamos. Xa en pleno voo puiden comprobar que se armou ata os dentes. Foime imposible facela desistir do seu centilante idea. Faleille dos sobrecustos. Sabes que ese non é problema. A min o sinxelo encántame, musitei. Para un día que viaxamos á túa terra? Nada. Faime caso. Quixen cambiar de tema. Ofrecinlle o meu ipod e díxenlle que escoitase a canción que de modo sistemático cantaruxo cando viaxo a Galicia. O silencio durou uns segundos. E gústache isto? O meu xesto torceuse. É coma se eu puxéseche unha xota manchega, fillo. Meditei moito a resposta. Faleille do que representou para a cultura da miña terra que un cantante dunha aldea fóra, cunha canción en galego, número uno en España na lista de grandes éxitos. Expliqueille o que significou Andrés Do Barro para o impulso do galego como lingua naqueles anos moribundos. Nos intres nos que me deixou dicir algo  traducínlle a canción. Vaia. Non está mal a idea. Foi todo o que dixo. Cando chegamos ao parador, anticipeime e pedín dúas habitacións individuais. Aquí si que me quixo degolar. Creo que será mellor así, manifestei mentres botaba unhas cantas firmas nos diferentes papeis que me foron colocando diante. A cea foi tensa e chea de frases con dobre sentido. Esixiume —exactamente ese foi o verbo que utilizou— unha explicación. Crin que en Madrid deixarámolo todo moi claro. A isto chámaslle ti? Por favor, dime a palabra. Tesme desconcertadísima! Arroutadas. Así chámolle eu a estes cambios imprevistos, nados máis dunha caprichosa decisión que dun sensato raciocinio. Finalizou a cea cun cativo acordo sobre o que debiamos compartir. Ao día seguinte, pola mañá, viaxamos polos arredores de Compostela. Ensineille as dúas leiras que a miña familia  —nas ramas materna e paterna— posuía por entón en Bertamiráns e en Vedra. Dulcificóuselle un pouco o carácter. Pasaxeiro. O ataque concentrouse no feito de vendelas. Non quixen dar moitas explicacións. Non as ía a entender. Manifesteille que máis dor sentín cando experimentei a crúa realidade da súa perda. Pero aínda conservo un terreíño, apunteille con voz intrigante. Foi a explosión dos corpos celestes. Empezou a reprocharme, cunha contundencia vexatoria, que eu actuase como unha carpideira cando me propoñía certas viaxes e sempre puxese a desculpa da falta de diñeiro. Pero é un terreíño. Nada máis. Pero… ti ves como está isto cheo de guindastres? Cantos edificios de vivendas están a construírse nestes momentos neste lugar? Eu íaa dirixindo camiño do meu terreíño. Abusaba dela, pois non tiña nin idea de onde nos dirixiamos. Chegamos a Ortoño. Ensineille parte da ruta rosaliana. Reciteille algún verso de Cantares galegos. Bah! Déixache de tolerías! Ensíname o teu terreo! Reduce a velocidade e aparca baixo ese carballo. Baixámonos en silencio do coche. Ela, cunha présa inusitada; eu, cunha tranquilidade indecente. Aquí telo e mostreille o camposanto. A súa cara foi todo un poema. O seu xesto de curiosa alegría trocouse nunha mirada de repugnante zuna. Faleiche dun terreíño e ti botaches as campás a repicar. O regreso dá para outra historia.
(Tolo por ti)

filoso@filoso.gal

24 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Os ladridos da noite

(aos insomnes, homes e mulleres que buscan, e non atopan, o día na noite)

Outra noite máis chegou,
e con negra sabana abrigoume,
e o meu soño novamente,
abandonoume.
Insomnio! Estas novamente aquí,
non regalas tregua algunha,
e tesme outra vez,
débil e rendido aos teus pés.
(Alfredo Rueda)

A aldea está moi afastada do núcleo urbano. Dende o alto apenas se percibe como un conxunto reducidísimo de casas. Unhas manchiñas negras, diría Azorín. Todo é silencio e paz. Esa quietude e mutismo propios dunha paraxe que non coñece o movemento urbano e cosmopolita. No campo, o trasfega e a actividade diúrnos retiráronse a descansar placidamente na reserva e sixilo da noite. No ceo fala pousada e sosegadamente unha ladaíña de estrelas ao redor dunha fermosa lúa chea. De lonxe escóitase o distante asubío, case  xemido, do vento. Neste recóndito lugar dormen os pazos señoriais, uns cheos de vida e outros semiderruidos, as vellas casonas, as sinxelas casas de labranza, as lendarias árbores dos bosques, os homes e mulleres, uns máis novos que outros, o rumoroso río e a verde campiña. Un espellismo de vida naufraga a tal hora coma se a beleza da paisaxe desertase nun combato consigo mesma.
Nunha destas casas habita o noso home.  Está firmemente construída e é moi espazosa. Muros vetustos que experimentaron unha infinidade de valiosas vivencias e foron testemuñas de inconfesables faladoiros. Desde aquelas veladas de fume e queimadas nas que se recitaban de modo espontáneo e case teatral coplas populares con sabor picante (Teño dous lunares, / teño dous lunares; / un xunto á boca, / e o outro onde ti sabes.) ata nas que, segundo as testemuñas presenciais das diferentes épocas, e que transmitiron oralmente de xeración en xeración ditas anécdotas, fraguáronse, sen éxito a maioría delas, moi significativas conspiracións da capital. Respírase un aire de vitorias pasadas, de feitos heroicos á sombra dun lume que xa non refulxe na cheminea. Nesta casa, na actualidade, destaca máis a ausencia de mobles, persoas e ambientes que a súa propia existencia. Sente máis a soidade que a vida. En toda ela albíscase o bulicio do pasado, ese tempo que ninguén quere esquecer e que pesa máis que o presente. Na súa galería, nas súas habitacións, nas súas paredes, miles de recordos, miles de vivencias, miles de imaxes amarelas. Algo hai no ambiente que vomita unha pronta destrución. A casa foi, xa non é.
O noso home está recostado na cama sobre un abrandado cuadrante, co embozo da saba, que esconde dúas grosas mantas, á altura do peito e unha luz amortallada ilumina levemente as súas mans. Unha fonda tristeza proxectan os seus ollos. Unhas lentes de presbicia randéanse sobre un nariz prominente e aquilina. Ten a cute amarelada e non dorme. Na súa man esquerda un sobado libro de versos (Mirei os muros da patria miña, / se un tempo fortes xa esborrallados / da carreira da idade cansados / por quen caduca xa a súa valentía) e na súa destra un vello rosario de prata compostelá salvagárdao espiritualmente, como di el, das recaídas mundanas. Ás veces, nas noites como esta, a altas horas, nesas horas tupidas da madrugada, o ladrido dun can ─un ouveo remoto, case imperceptible─ prodúcelle un afogamento inexpresable. É un ladrido desafinado, peregrino, case enfermo, cheo de escuras tebras. Mentres escoita, de lonxe, o ladrido deste can, todo lle resulta enmarañado e misterioso ao noso home, desde o máis simple verso ata o crucigrama en branco máis complicado. Quere saber cales son os sentimentos do devandito can, mais unha nebulosa axita a súa memoria nun descompensado peregrinaxe de doridos recordos. As súas indagacións pérdense na noite ocultas nas brumas dunha viscosa memoria que morre de amargura e chea de reproches.
Quen é este home? Que simbolismo angustioso e tráxico expresa a súa alma, sempre esperta na noite, escoitando, na distancia, o preguiceiro e lánguido ladrido deste can? Unha fonda mágoa hai nestes animais, os cales, nas morosas horas da noite, nas horas parsimoniosas e herméticas da madrugada, criban o insolente, descarado e case enfermo insomnio deste bo home. Son case imperceptibles. Suaves e asedados ladridos que os homes que non dormen escoitan desacougados e febrís, intimamente cegados, sen poder descifrar o contido da mensaxe que emiten. O noso home, minimamente agudo polo tabaco que de modo reverencial consome desde que era un mozo barbilampiño, escoita no crepúsculo pardo e tenebroso este diseminado latexado dos cans da noite. Leva anos coa mesma porfiada intención, pero non é quen de despexar o significado dos mencionados ladridos.
Cando o amencer comeza a branquear unha momentánea tranquilidade amorna os seus compasados nervios. Unhas nubes alongadas e de cor albariño camiñan coma serpes  polo ceo azul, na distancia. Pola xanela, e facendo un violento escorzo, o noso home veas e soña con que algún día poderá conciliar o soño e así poderá gozar do acolledor azul do novo día. Mira que llo dixeron veces: pensar negativamente no pasado dana a saúde, no futuro non. O seu bigote treme case imperceptiblemente, coma se quixese transmitir o nerviosismo dos seus anos mozos cando era o centro de todas as miradas femininas nas romarías da zona. Despois dun xesto violento coa súa man destra, coma se quixese despedir os recordos o noso home senta na cama e pousa os pés no chan, no renxente chan de madeira da primeira planta. As veas espértanse de forma momentánea dun vello letargo. Aos poucos levanta as mans, e coloca a dereita á altura do corazón. Xa non se oe nada. Só o seu lento respirar. Sente o seu latexado como de noite sentira o ladrido daquel afastado can. A causa do insomnio os seus ollos están acazapados, mergullados, cavernosos; e neles hai, como en quen ve a paz de preto, un lóstrego de eternidade.

filoso@filoso.gal

22 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

O supositorio do cardeal

En todos os tempos da nosa historia hai inxentes exemplos que nos levan a afirmar que non hai servilismo sen interese. Os que estadean poder sempre teñen no seu redor a alguén que os louve de bo grao. Será porque eles, antes de atopar os altos cumes do mando, fixeron dun xeito cuspidiño o que outros están agora teatralizando na súa faciana. Di un refrán castelán que onde foras fai o que vexas. Pois iso. Algún día ocupará o seu lugar, din os máis críticos e espelidos cando ven a un serradebaixo chimpando detrás do xefe.
Mira, hom, ¿non te decatas que ese é un lambecricas? ¡Boh! Xa verás como dentro de pouco terá un cargo no que meter ben a manciña. Ese non bota piropos sen esmola.
Estes comentarios escoitados arreo na rúa reflictan a realidade deses personaxes que só pensan en bicar o chan que acaba de pisar o seu amo ou ben de limpalo para que os seus zapatos non se emporquen. Ninguén hai máis perigoso ca eles. Fan a finta máis prodixiosa cando poñen no seu obxectivo un retento que lles entrampencha nos ollos. Son capaces de facer a viravolta máis arriscada coa única intención de se manter na untadela do compadraxe.
Estes lamecús ou lambeconas forman parte da historia das cidades, pobos e aldeas de toda a nosa xeografía. Na cidade de Santiago, hai moitos anos, había un home ó que lle chamaban como di o título deste conto: O supositorio do cardeal. ¿A razón? Moi sinxela.
Estou a falar dunha época na que en Santiago mandaban os cregos a de Deus. Todas as forzas políticas e sociais (o alcalde, o presidente do casino ou o reitor da universidade) só desexaban unha cousa: non escoitaren os berros da súa eminencia. Cando a súa eminencia berraba, ¡ai, miña nai!, tremaba a Berenguela[1] e acaneábanlles as pernas ós rexidores da cidade. As catro rúas da cidade escoitaban con piedade e medo o tanxemento encabuxado das dúas campás mentres o bufido do cardeal estoupaba no seu despacho. Ben por ler no xornal do día un artigo anticlerical ou por non saber os seus acólitos espremer ben os  fregreses da vila cando recibía nunha folliña a suma das esmolas recollidas na semana. Deste xeito, e para evitar os amúos da súa eminencia, o Sr. Alcalde, un pseudoliberal con certas gadoupadas anticlericais, decidiu asistir con el a todos os actos oficiais da vila, foran civís, relixiosos ou de calquera tipo. El, en persoa, explicaríalle polo miúdo todas as bagatelas do acto correspondente, e desfaría calquera contratempo que atoparen de socato. Suaba a fío o rexidor civil da vila correndo dun xantar de damas viúvas tras San Martiño Pinario[2] a unha misa funeral na igrexa da carballeira de Santa Susana[3]. Enguliu máis credos, salves, nosopais… que a máis devotas das freguesas da capela do Santísimo. Cada vez máis esmerriñado o alcalde, como un faneco; cada vez máis repoltrudo e zambullo a súa eminencia. Os dous homes non eran proporcionais, eran como o punto e mailo i, eran unha antítese hiperbolizada. Os risos eran abondos entre os restantes comensais ou asistentes ó acto. Medraba un, engurripaba o outro. As fotos das cerimonias sempre eran iguais: detrás do comellón e fermoso cardeal ía un pequerrechiño e esguízaro alcalde que, para non lle amuar, púñase no mesmo cu da súa eminencia.
De tanta torta e doce o señor cardeal non pode ciscar, e por iso leva preto do terceiro ollo un supositorio, para lle facilitar a liberación, dicían no casino os máis anticlericais e botaban a rir ás gargalladas, mentres o mentireiro (deste xeito bautizaron hai anos o xornal da vila), onde se inmortalizara tal desapiadada imaxe, pasaba sen descanso de man en man.

[1] Berenguela: Sobrenome da Torre do Reloxo ou Torre da Trinidade. Está situada entre a cabeceira e a porta de Platerías. É coñecida con este nome porque, inda que a mandou erguer o arcebispo Rodrigo de Padrón en 1316 sobre unha antiga torre románica, a rematou gótica o arcebispo Berenguel de Landoira como unha torre de defensa con cinco bandas sobre cada cara do cubo. Outros din que o sobrenome caeulle por mor da raíña Berenguela, muller de Alfonso IX, que está soterrada na catedral. Rematouna barroca o arquitecto santiagués Domingo de Andrade no século XVII.
[2] San Martiño Binario: É, sen dúbida, o segundo gran monumento santiagués. Trátase dun centro relixioso fundado no século X, daquela polos beneditinos. Se non estivera no colo da catedral, sería un dos monumentos máis sonados de Galicia. Nembergantes, a presencia do Apóstolo silénciao un pouquiño.
[3] Carballeira de Santa Susana: Pequeno conxunto de carballos. No pasado, aquí erguíanse os patíbulos para executar os condeados. Despois, foi centro e mercado de gando. No seu centro hai unha fermosísima capela. Está no paseo da Alameda, o pulmón de Compostela.
(Contos galegos)

filoso@filoso.gal

20 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Ausencia

Ausencia
é ver a escura neve
azoutar en branco asaño
un non rematado aloumiño,
mentres o teu perfil
entre mil sombras
se esvaece.
(Ausencia)

filoso@filoso.gal

17 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Circuncisión

Unha circuncidada máscara inmóbil amósame, como nun xénese perpetuo, segundo a segundo, o pulo dun instinto lucente; e anúnciame (afumado do teu abismo de cereixas) un último retallo de pel que nas miñas mans gardo desbocado e luxuriante para ti. Xa non podo máis. Aquilo que ti me dixeches con verbas recendentes hai varios séculos da miña soidade hoxe é un espello ferinte que me amosa un ser senlleiro e promiscuo en recunchos espidos de calor humano.
(Noites)

filoso@filoso.gal

15 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Noutra ourela

Non quero que este texto sexa unha lambiscada. Alguén, noutro tempo, díxome que saíra liscando dela. E aquí estou. Perdón se é deste xeito. Ten xa uns poucos anos, inda que o sentimento é o mesmo. Quizabes maior. Non debemos renunciar ó pasado literario de cada un. Por iso son quen de colgalo. Fágoo porque este ano non puiden viaxar a Compostela. Cousas da vida. Pero non hai que dramatizar.
Quero falar da miña terra agora que estou afastado dela, quero abrir unha xanela ó abrente dende o máis fondo do meu ser. Quero falar da rachadura que se produce no meu interior cada vez que nun medio de comunicación se amosa un anaquiño do seu pulso, hoxe aínda non enxergable.
Uns din que son toladas, parvadas dun home que non sabe en que porta petar, outros laretan dunha alma abaixada e pouco feita. Tanto me ten. O sentimento está por riba das palabras que non saben nadiña del. Hai que estar case “desterrado” para saber como se acuruxa o espírito cando un escoita os sons da húmida gaita no medio dunha mestura de asfaltos e eternas distancias. Nun airiño amósanse á memoria toda unha ringleira de relembros, de vivencias indelebles que formaran  daquela esta toxeira de soños, soños de cor verde sempre. Soños que debuxan na memoria un  relampo  de inesquecibles ollos rebuldeiros. Aquí non hai carballeiras para se deitar embaixo delas, aquí non hai cumpridas veigas de amarelo millo zoando ó son do vento, aquí non hai ríos que foxen polas empinadas montesías en fervenzas, para despois marchar manseliños e rematar nas acochadas rías. Aquí hai o que hai, non hai máis.
Como un lóstrego, esta iluminación súpeta da alma agroma do meu interior chea de aldeas saudosas, deses currunchiños mínimos da existencia, onde a afectividade é primixenia e pódese apreixa-lo pracer vivindo nelas. Eles falan coa terra, con esa terra na que medran verdadeiras cruces de pedra cubertas dunha enxebre carriza e con liques enfeitando as peañas maxestosamente.
Por iso, cada noite loito por voltar a ela, para non morrer de morriña nin vivir anos de melura; pois a resignación de non voltar á casa nai é un suicidio diario. Por iso teño apegada nas miñas tempas a imaxe do varudo Ulises retornando a Ítaca, sucando un tortuoso camiño ateigado de incontables atrancos.
Os galegos do exterior levamos sempre un Ulises no colo da memoria.
(Aturuxos)

filoso@filoso.gal

13 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

O bauprés ferrolán

Vivía nunha aldeíña perdida da comarca compostelá. Era o crego con máis sona que Deus puxo na terra. Arre, demo!!! Aí vén o Trespés, dicían os rapaces da parroquia cando o vían camiñar dun xeito moi desacompasado polas corredoiras da aldea cara algunha casa dalgún veciño enfermo. E non porque el fixera cousas rechamantes. Non. Era un home moi apoucado e falaba o xusto. Na taberna, en horas de recoñecido consumo de viño, falaban da mula do crego e botaban a rir mentres coas mans facían obscenos acenos, que eran reprendidos pola muller do taberneiro. Non entendo por que facedes eses xestos cando falades da mula do cura. Hai moito tempo que a vendera, dicía a muller cunha cara de absoluta inxenuidade. As gargalladas aínda eran máis escandalosas. É que nunca viches o que ve todo o mundo? E simulaban unha trompa de elefante. Máis gargalladas. Nado en Ferrol hai uns cantos anos, xa dende pequeno a nai viu unha cousa que ía ser a pelexa dalgunhas mulleres. Dicía isto ela sen entender que ese era un comentario cun certo matiz machista. Na escola, era a envexa de moitos compañeiros. Toureiro, dicíanlle algúns cando o vían camiñar pola clase porque era chamado pola profesora para corrixir o caderno. Esta reprendíano severamente: dille a túa nai que che merque uns pantalóns largos, que os cortos… teñen máis ventilación que o escote da Gumersinda. Unha compañeira do rapaz chegou abraiada un día a casa despois de estar todos no río no día de máis calor do verán. No xantar comentou que o seu amigo tiña un lunar grandísimo na ventrecha. O irmán maior deulle unha topada e comezou a falar dun niño que acabara de descubrir no tellado da casa. Filla, que dicías?, espetoulle o pai. Que ten un lunar grandísimo aquí e volveu sinalar coa man a entreperna. A nai mandara calar a todos: a comerdes e punto. Non fala ninguén máis. Co tempo, cando xa era un pouco picareira, alguén amosoulle o verdadeiro lunar do seu amigo e case lle da un paratrás. Os amigos do rapaz non entendían que quixera ser cura. Con esa ferramenta eu sería o amo da comarca. Ademais, como lle di miña nai ó meu pai, e pensa que non entendo nadiña, sempre estás nas doce en punto, carallo. Descansa un pouquiño, home, descansa un pouquiño, que tanto empalleirar non debe ser bo. Pero o somier seguía cantando toda a noite. O rapaz era moi bo e sempre dicía o mesmo: quero ser a man de Deus nesta comarca. E un amigo moi asisado rosmáballe polo baixo: carallo teso non cre en Deus!!! E botaban a rir mentres intentaba gañar por primeira vez ó seu amigo nunha carreira de mexaduras. No seminario sempre quixo pasar desapercibido, pero iso era imposible. Cando a primeira noite quedou en calzóns, o máis xactancioso do grupo díxolle que quitara os calcetíns de , que diante das rapazas podía presumir o que quixera, pero que a el non o enganaba endexamais. Non espertes á cóbrega, amigho, non espertes á cóbrega, que dende aí déixache torto. Pero era tan testán que ata que non asumiu o papel de Santo Tomás non parou. O certo é que estivo tres noites cuns pesadelos terribles. Os sermóns era a parte da misa que máis lles petaba ás mulleres da aldea. Cando el dicía aquilo de que o baile é a manifestación vertical dun desexo horizontal, á alcaldesa dáballe un arrepío que lle percorría todo o espiñazo. Xamais se soubo ben a razón, pero os máis linguateiros falaban de que tan egrexia muller soñaba acotío cunha baila ben agarradiña co señor cura. Despois… xa farei eu obras de caridade, dicían que a atoparon falando en voz alta unha noite cunha terrible quentadela febril. Ela sempre o negara. Daquela os seguintes versos inmortalizáronse no día da patroa: Eu quixen ver o paxaro, / el non mo quixo amosar, / chorara os sete mares, / i el mandoume a rezar. Din que sempre que os escoitaba a alcaldesa facía con gran maxestosidade o sinal da cruz ás veces que sorría picaronamente. Conseguireino, dicía polo baixo e pechaba o puño con forza.
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

11 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Aquel día

Terminaba o outro día escribíndoche un mínimo esbozo do noso primeiro encontro alá por un agosto de xa fai cinco anos. Recordo por aquel entón un Madrid diúrno semideserto pola asfixiante calor, pero pleno de vida nocturna. Vou tentar ser exhaustivo na narración do que ocorreu aquel día, pero témome que todo quede nun simple bosquexo, nun esvaecido relato do que ti e eu vivimos. Sentado a unha escangallada mesa de mármore dun vello pub da zona de Bilbao, entretiña o meu tempo entre unha consumición a sorbo lento e a lectura dun poemario que adquirira nunha librería da rúa Salustiano Olózaga. Non lembro hoxe nin o autor nin o título. Embebido nos devanditos versos non prestaba a máis mínima atención ao que ocorría na miña contorna. Acórdome de que o ambiente era bastante anodino e non menos vulgar. Non había nada que fose capaz de romper a miña atención lectora. E iso que escrutei con pericia detectivesca ata o máis recóndito dos asentos daquel lugar. Conversacións telefónicas carentes de calquera interese, sudokus, esperas irritantes, risos alimentados por insubstanciais palabras e unha infinidade de bicos; uns, atolainados e impulsivos e outros, aletargados pola idade, carentes xa de calquera paixón adolescente. Neste convulso, pero banal ambiente o meu cerebro navegaba polas procelosas palabras dun poeta que non sabía como desconxestionar a súa mente, torturada porque unha tormenta borrara o voluptuoso latexado dun corazón que non sabía como recuperar. E neste preciso instante apareciches ti. En silencio e determinante precipitácheste sobre min. Sen darme conta pechei tremelante o libro e depositeino sobre a mesa cun torpe xesto que deixaba á vista unha espasmódica alteración. Non souben que dicir. As palabras amontoáronse durante varios segundos na miña gorxa, pero fun incapaz de darlles un sentido congruente e adecuado. Saíron atropeladas e entumecidas á vez, o que causou en ti un sorriso que deixou ao descuberto unha boca sedutora como poucas. Ruborizado ata o pelo, non sei que dixen do respecto á intimidade e que desexaba estar só. Arrepentiraste toda a túa vida se me despachas como a unha calquera, soltáchesme mentres pedías ao camareiro un combinado sen alcol. E aquí empezou todo. Colliches con evidente desgana o libro que deixara na mesa e soltáchesme sen reparo algún: Ti crees que este pesadelo é máis interesante que a miña conversa? Veña xa! Así que imos ao gran. Presentémonos e falemos coma se nos coñecésemos desde a infancia. Iso é imposible, musitei eu. Pero a túa teimosía venceu a miña resistencia e, sen noción do tempo transcorrido, aos poucos segundos estabamos enfrascados nunha conversa sobre como soportarmos o desamor. E aos poucos fun observándote. Lucías, propio do mes no que estabamos, unha pel morena e tersa, moi ben hidratada. Fronte a min, inquietas e rectilíneas, as pernas cruzadas. Os zapatos, de sola fina, tacón alto e dúas tiras de pel negra, unha á altura dos dedos e outra á altura do nocello, deixaban ao descuberto uns pés coidados e unhas uñas perfectamente esmaltadas. Vestías unha saia negra cinguida por encima do xeonllo e unha blusa de cor branca que resaltaba aínda máis se cabe uns brazos moi ben modelados que culminaban nunhas mans dilixentes e moi atractivas. Ti eras pura determinación; eu, un feixe de nervios; ti, unha espontaneidade pletórica; eu, unha timidez latente; ti, motivada pola rémora da miña introspección; eu, medorento de quedarme en branco e estremecido por se facía o maior dos ridículos. Dixémonos os nosos respectivos nomes. Hoxe recordo que ao chegar a casa consultei a orixe do teu nome nun dicionario e reveloume que tiña dous: ben “Aquela nada nun lugar entre os outeiros”, ben  “Aquela que é luminosa”. Eu quedeime con este último, pois é evidente que aquel día a túa soa presenza iluminou a rallante vida dun home que entrara nun bucle de melancolía moi oleaxinoso. Foron tres horas conversando sobre unha multitude de temas que hoxe se enredan na arañeira da desmemoria. O que máis che impresionou de min foi o meu xesto e mirada de tristeza. Debe ter unha orixe moi profunda, comentáchesme. Eu faleiche de que era a miña compañeira desde a miña máis tenra infancia, e que é preferible un triste sorriso que a tristeza de non volver sorrir. Aquí calaches e un aceno asomou ao teu rostro. Sen palabras dixéchesme: a min tamén gústanme as frases que navegan por internet. En plena rúa intercambiámonos os móbiles e xurámonos, premido por ti, unha chamada inmediata para volvernos a ver. Isto non pode quedar así, sentenciaches firme e imperturbable. Ao instante déchesme un par de bicos, introducícheste nun taxi, e deixáchesme en metade da rúa co ánimo trémulo e estupefacto. Baixaches sorpresivamente o portelo e berráchesme que estivese tranquilo, que aquilo non era un soño, senón unha realidade con nome de muller. E eu crinche.
(Tolo por ti)

filoso@filoso.gal

9 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Vacacións nun 600

O sol cae en picado. Non se move nin unha folla das árbores. O día está a ser sufocante e tórrido. Poucos días no val da Maía con esta calor caldelenta no mes de agosto.
Pero sempre veñen algúns; nin poucos nin moitos, algúns; sentenza entre resabido e resignado un aldeán, cunca de ribeiro na man e o mapa do devandito caldo perfilado no rostro. Cun ademán algo rudo e cargado de certa desesperación sécase a suor da fronte cun pano. É habitual da tasca de Petanaporta, unha das máis coñecidas da comarca polos seus viños e aínda máis polas súas empanadas e torresmos. Ninguén lle discute. Saben que levarlle a contraria orixinaría un conflito de carácter mondial, como di o taberneiro. Todos os comensais de dicha casa de comidas sentados a diferentes mesas larican sen preocupación algunha sobre o verán máis caloroso dos últimos anos. Tampouco se poñen de acordo. Dúas empanadas de xoubas (sardiñas pequenas) repousan expectantes nun lateral da barra para ser recollidas nuns minutos.
A sombra empeza a avanzar por algúns dos diferentes recunchos que debuxa a entrada principal da leira. Segue sendo irrespirable a calor, aínda que se empeza a albiscar un lixeiro alento nesta marea cálida.
O seat 600 está aparcado ao pé da beirarrúa da casa vella na leira da familia. O meu pai, ao volante, móstrase inquieto porque o atraso xa é máis que significativo. E aínda temos que recoller as empanadas, farfalla para os seus adentros o entón chamado cabeza de familia. Todos os seus plans revístense dunha demora que lle leva a chascar as moas co afán característico dos momentos de gran tensión. A miña irmá móntase no asento traseiro dereito, eu no esquerdo, e a miña nai no do copiloto. Un golpe seco e rotundo desde o exterior pecha a porta tipo suicida do copiloto e o coche, cun insignificante reprís, enfila o enreixado coa amagada forza dun motor duns xustiños 700 centímetros cúbicos. Os portelos, abertos, para que o aire ardente repártase por igual cal asfixiante ventoada polo pequeno vehículo. O proxecto do meu pai deste ano é ir por un itinerario descoñecido: Ortoño, Guimaráns, Calo, Teo… O que me fai presaxiar unha viaxe máis que animada. A pouco de emprender a marcha, o silencio empeza a ser significativo.
Camay (leste é o meu cariñoso alcume de pequeno), veña canta algunha canción.
Esta é  a frase crave da viaxe a Vedra, a capital do val do Ulla. O meu pai, coñecedor dos meus grandes mareos subindo o Alto dos Leóns, no Guadarrama, ou o terrorífico porto do Manzanal detrás dalgún lentísimo camión, camiño de Galicia, pretende en todo momento que eu me distraia con puerís entretementos. Non lembra, ou non quere lembralo, que os meus mareos en coche son case históricos pola súa proliferación. Non hai ano no que non me colla un bo desfalecemento indo aos máis dispares destinos. Dá igual praia que montaña. O mareo está asegurado. A calor faise insoportable e a dixestión da comida non segue o plan establecido. A sucesión de reviradas e pronunciadísimas curvas inciden na présa da miña apampamento. Nada máis recoller as empanadas, empezo a abrir a boca sen ningún soño, presaxio e desencadeamento dun futuro estrouso.
Papá, Jose está bocexando. A miña irmá teme ser a recepcionista do meu agasallo estomacal, feito xa ocorrido en diversas ocasións pasadas.
Veña, fillo, canta unha canción, pronuncia cariñosamente a miña nai. Cando se vira e veme o rostro é consciente de que non hai volta atrás xa. A miña fronte empézase a pelrar cunha capa finísima de suor fría. A palidez apodérase de min e un malestar xeneralizado déixame recostado sobre o asento traseiro. A transpiración vai en aumento e a camisa pégase literalmente ao respaldo posterior do coche. As náuseas son cada vez máis asiduas e un resaibo acedo e amargo asoma pola miña garganta.
Non sei se aguantarei máis, logro tatexar. Os ollos do meu pai fixos no espello retrovisor son as testemuñas dun acontecemento cotián no meu curto peregrinar. Aparca nun lateral da calzada e unhas matogueiras salpicadas de vermellas e vivas mouras son as testemuñas do meu baleirado.
Este mozo non ten solución, afirma o meu pai nun ton seco e firme. Con pulso sereno sécame a fronte cun pano e obrígame asentarme coa cabeza entre as pernas durante uns minutos.
Respira profundamente varias veces, respira. Xa verás como che irás atopando mellor. Pola miña banda, todo é cuestión de experiencia. Xa teño bastante pericia nestas situacións. Agora toca esperar a que me vaia repoñendo aos poucos.
O meu pai mira o reloxo e dáse conta de que non chegaremos a Vedra ata as sete da tarde pasadas, cando a reunión concertouse entre as cinco e as cinco e media.
Non mires tanto o reloxo, José María, que agora o principal é que o neno se recupere. Xa che dixen onte, cando mirabas con todo detemento o plano da comarca, que a idea de ir por estradas comarcais non era boa en absoluto. Díxenche que o noso fillo marearíase. Ti, que non, que xa é un home feito e dereito. Pero, que terá que ver iso. O noso fillo, que só ten dez anos,  ten unha propensión aos mareos moi acentuada.
Os raios do sol vanse nesgando paulatinamente e a calor xa se fai máis soportable. Á sombra empézase a respirar. Isto é o bo que ten Galicia, que hai unhas horas moi intensas de calor, pero que logo, cando inicia con paso lento a atardecida, o lume comeza a esfumiñar polo campo con reverencial respecto.
Sinto máis fortaleza nas pernas e a fronte váiseme secando progresivamente. O malestar pasa e o estómago empeza a ocupar metaforicamente o seu lugar adecuado. Anuncio ao meu pai que estou disposto a recomezar a viaxe e iso énchelle de satisfacción.
Así me gusta, que superes con enteireza os imponderables da vida.
Os catro outra vez no 600 enfilamos a estrada comarcal que nos levará, se non nos perdemos, que non é de estrañar, pois todas as pistas son similares, ou non nos ocorre calquera outro eventual sucedido. Detén o coche na calzada e sobe ao máximo a antena que está situada na parte dianteira do coche. O meu pai decide acender a radio para distraerme. El non é partidario de poñela cando vai acompañado, pois, di, a conversa é o mellor entretemento nas viaxes. Hoxe é unha excepción e pensa que deste xeito eu non volverei marearme. Nun programa de peticións, unha oínte solicita unha canción para dedicarlla ao seu noivo que está na mili. A canción é  Teño o teu amor de Fórmula V. Tópica circunstancia, pero que non por ela menos verdade. A miña irmá, disimuladamente, move os pés, debaixo do asento da nosa nai, ao son da canción do grupo madrileño. Pensa que esa mesma noite poderaa bailar animadamente na verbena da festa da Peregrina, xa que será interpretada pola orquestra de quenda. Ao final do camiño que leva á leira familiar albíscase un grupo de persoas un tanto inquietas. É evidente que están preocupados pola nosa tardanza. Todo se aclara cando me ven baixar do coche con paso enzopelado e unha cor amarelada no rostro.
Outra vez mareouse o meu afillado? Ai, este rapaz?!

filoso@filoso.gal

7 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A illa deserta

Habito unha illa deserta.
Cascallos dun naufraxio
testemuñan
un pasado glorioso
que comezou a se esvaer
cando ti fixeches de min
unha dorna sen ribeira.
(A illa deserta)

filoso@filoso.gal

5 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Performance

Os meus queixumes, entalecidos de soidade, e os meus feridos dedos soñan con posuír o teu corpo de avena, e non a súa sombra, nun xardín feito todo frenético paraíso. Pero todo convértese nunha performance obscena e emporcallada que nubra a nosa realidade: dous corpos espidos  e afastados polo medo que se desexan dende hai tanto tempo que xa están esgotados por tanta ausencia e soidade. E os arrepíos que percorren o meu corpo síntoos como orgasmos emocionais.
(Noites)

filoso@filoso.gal

3 agosto, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Inventario caótico

Non me chistan os lectores dun único libro, os comentarios maledicentes, os bicos que deixan na meixela un húmido regueiro de pingas, as tendas con cheiro a ambientador de framboesa e kiwi, o café hiperestimulante das máquinas dalgúns ministerios, os novos cartóns de leite imposibles de abrirmos, as motos sen silenciador, os que negan dicindo para nada, os pazos derrubados, os recordos tristes pero teimosos, o son dun coitelo nun prato chan de porcelana, o dedo maimiño enfesto, a capa de graxa nalgunhas botellas dos bares das estradas, o abafo que producen os cereais, o ruído do microondas escoitando a radio, os bocadillos de chourizo nos conpartimentos dos trens, o tempo de espera mentres se abre unha páxina web, as persoas que van pola rúa asoballando á xente, os móbiles nos grandes almacéns para escolle-la cor da camisa, a area da praia secándose no bañador, o tento dun pantalón vaqueiro enchoupado de apresto, os intrasixentes con pel de cordeiro, as interminables obras da rúa… e os que fan distingos co rh dos homes… non me chistan nadiña.
Gústanme as letras das cancións de Antonio Vega e Andrés Do Barro, o arrecendo dun meniño acabado de bañar, o xeito de expresarse e acenar dos apaixonados, a Capela Sixtina e o dolmen de Dombate, aquel aroma do leite acabado de muxir, calquera sorriso feminino, a lingua afiada de Umbral e a timbrada de Gala, as mazás vermellas de sangue, unha tenda de libros nun lugar descoñecido e inesperado, pasear por unha rúa baleira mentres chove a modiño, os amorodos de Aranxuez, o pulso dunha man acariñando a miña pel, o desexo de pan de boroa, as miradas quentes, certos versos de Pessoa, escoita-lo silencio fronte ó mar na Costa da Morte, o afastado ladrido dun vello can de palleiro, os cadros de inspiración romántica e os hiperrealistas, degustar un bo viño cun amigo na tasca dunha aldea case deshabitada, o respecto á intimidade e ó pensamento alleo, os que se recoñecen lectores das revistas do corazón, facer unha paradiña nunha interminable viaxe en coche, o cheiro e o tacto dun libro sen estrear, as calmosas tardes de domingo, ve-lo chan das rúas limpo, estende-la roupa lavada, a humildade dos intelixentes, o silencio do teléfono, os que saben ben escoitar… e o estilo de vida de Don Quixote… todo isto gústame moitísimo.
(Chioleiro)

filoso@filoso.gal

31 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

O teclado predictivo

Os que guasapeamos ou usamos o móbil para escribir diferentes cousas sabemos do que estou a falar. Ese maldito teclado que che corrixe o que escribes sen o menor pudor. A anécdota que vou relatar nesta entrada é verídica cento por cento. Teño unha amiga, moi boa amiga, que tamén se dedica ó ensino. Ela, no público. Temos unha relación estreita no laboral. Falamos moito, cambiamos  impresións, e prestámonos apuntes do que sexa, ben Lingua, ben Literatura. Para iso estamos os amigos e os vellos compañeiros de mil batallas na aula, coméntame ela. As relacións túrbianse un pouquiño cando xorde o tema do ensino concertado. Xa falaremos disto noutra entrada. Ela, ademais de ensinar, escribe, investiga e participa en calquera foro que teña como tema principal a educación. Nesta tesitura, un día escribiume un guasap no que respiraba intranquilidade e un abafo extremos. Díxome que tiña que dar una conferencia sobre educación, pero baixo o prisma do alumno, do estudante. E ti choras por iso?, díxenlle eu. Levas, muller, preto de trinta anos pelexando na aula con todo tipo de rapaces. Coñeces moi ben os diferentes caracteres que se manifestan nunha clase calquera. Pero queren que me converta nun adolescente superdotado e que faga una visión ‘clasista’, creo, do fracaso escolar. E iso non é o meu. A persoa que me encargara dita conferencia non sabe do fracaso escolar, nin do TDAH, nin de que existen rapaces que non queren estudar, pero que deben manterse escolarizados, nin da malfadada FP, nin… Pero, muller, ti podes con todo. Utilízao para expresarlles as túas ideas sobre o ensino. Es unha muller cunha dilatada experiencia na cousa pública, como dis ti. Coñeces polo miúdo o que pensan os diferentes adolescentes que tes diante un día si e outro tamén. O peor non é o tema. O peor é que o auditorio son rapaces dun instituto que ten un 70% de fracaso escolar. Certo que la conversa guasapera foi en castelán. Eu estaba convencido do éxito da proba que ía pasar a miña amiga en dous días. Faleille dalgunhas circunstancias que eu vira ó longo da miña experiencia. E como vía que non daba xeito de tranquilizala, decidín rematar a conversa cunha frase letal e conciliadora do que eu quería transmitirlle. Escoita, muller, todo vaiche saír perfectamente porque ti es una muller moi caliente e experta na cousa púbica. Como?, díxome ela. Estás seguro do que estás dicíndome. Claro que si. Plenamente convencido. Por favor, José María, rele o que acabas de escribir e pensa un pouco. Cando vin o que tiña o guasap escrito pensei que debería chimpar pola fiestra. Rematamos a conversa cunhas gargalladas ben sonoras e unha morea de emoticonos. Bo, ela, que eu sufro de emoticonofobia. Entenden que xamais puxen un emorticono? Certo. Ó noso. Malfadado teclado predictivo!!!
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

27 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A pantalla en branco

Profe, quero dedicarme a escribir, díxome nos derradeiros días do curso que acaba de morrer unha alumna nada máis saír dunha clase na que estivemos a departir sobre o oficio de escritor na Idade Media e no Renacemento. Eu pensei ao momento que era o típico impulso dunha moza cando acababa de recibir un estímulo externo de alta intensidade. Non, profe, de verdade, dígoo en serio. Levo moito tempo coa idea. Ata me quita o soño. Pero aínda non fun capaz de escribir unha liña de certa calidade. Esborrancho moitísimo, mando á papeleira de reciclaxe outro tanto e desespérome ante a pantalla en branco como un xograr ante un auditorio disperso e rañicas. Encantoume o símil. Benvida ao mundo da creación, díxenlle cun sorriso cargado de ironía. Esa é a nosa loita diaria, a nosa pelexa incombustible. Esquéceche do infiel medieval e pensa no que che rodea. Mañá falamos. Mañá cóntoche o que fun capaz de elaborar esta tarde. Non logrei convencela e foise un tanto meditabunda e cunha escorrentadura importante, como di unha compañeira de traballo.
Esta moza non sabe o cruenta que é a miña pelexa coa pantalla en branco. Agora é a pantalla a que che expulsa a súa brancura inmaculada. O pulso treme. Os dedos adelgázanse ata converterse en miúdas barbadas que pululan indiscriminadamente por un teclado alleo á movida mental que padezo. En tempos pretéritos, unha excelente profesora da Complutense explicounos a un grupo de indocumentados e novatos universitarios o medo á páxina en branco. Aínda teño gravado na mente o rostro daquela muller cando nos ía describindo o auténtico vía crucis que vivía cando tiña que sentar diante dun folio para escribir un novo capítulo da súa novela ou o artigo que lle pedía con certa vehemencia determinado xornal.
Levo dúas horas sentado diante do computador e non son capaz de escribir máis de dúas palabras. Anímome paseando polo estudo e o meu outro eu convértese nun  hooligan da miña vea creadora. Nada.
Outra vez a miña mente de escritor entrou nun bucle do que non sei saír. É o que os ingleses chaman fear blank page. Un senta ante o folio en branco cheo de dúbidas e de medos. O folio en branco ségueme asustando. O branco intimida, desacouga e aceira o acto de crear. Que horizonte de negras posibilidades ábrese cando unha páxina en branco lévanos ao sempre enleado labirinto das palabras sen vida? Igual que baixo a ponte Mirabeau flúe o Sena, dicía Apollinaire, tras a pantalla en branco ou impoluta flúe unha idea que quizabes nos abra a porta da creación literaria. E de súpeto comezo a escribir. E se na primeira ou segunda liña fago unha borradura, xa sei que o vou a ter moi difícil. Se a riscada é na sétima ou oitava liña, xa non me importa tanto. Eu sufro cando escribo, porque me custa unha barbaridade e, ás veces, rúxeme a alma. Aínda que é certo que ese sufrimento queda compensado coa satisfacción de atopar a palabra adecuada para dicir o que quería de maneira xusta e precisa. Pero nisto o que realmente interesa é traballar todos os días, con constancia e disciplina, porque, como dicía Picasso: «Eu non creo na inspiración, pero se chega, que me colla pintando». Ademais, o escritor está sempre traballando aínda que non teña a pluma na man porque na súa cabeza está a recrear situacións, moldeando caracteres de personaxes, axustando termos e definicións… E o que é aínda máis importante: o que fagamos hai que facelo o mellor que podamos, non para saír do paso. Isto é aplicable a todas as profesións e oficios, pero tamén, claro, ao de escritor. Hai que poñer interese no que se fai. E non esquezamos que «O que resiste, gaña». Así venzo eu cada xornada a miña pantalla en branco.

filoso@filoso.gal

24 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
2 Comentarios

Non sei nadar

Se puidese lembrar que estou buscando
pararía a descansar,
se soubese en realidade que estou pensando
xa podería respirar.
(QUE SÓ ESTAS, Álvaro Urquijo / Enrique Urquijo)

Non hai nostalxia peor que estrañar o que nunca xamais sucedeu.
(COA FRONTE MARCHITA, Joaquín Sabina)

E atafégame o silencio
que trae esta corrente
de noites solitarias
carentes de contacto.
(BLOGUE DE SÓ UNHA MULLER)

Dixéchesme a última vez que falamos que estabas cansada de estar soa. Eu tamén, muller, eu tamén. E non hai ton condescendente nin lacrimóxeno nas miñas palabras. Talvez por esta lasa extenuación, hoxe propuxérame lembrar os momentos nos que experimentei por primeira os rabuños, máis ben poutadas, da soidade non compartida. Aínda que para iso téñame que retrotraer a tempos indeleblemente amarelos. Corría o ano taitantos cando un imberbe José María desembarcaba na súa Galicia natal a pasar outro verán máis. Coa voz aínda afrautada e un pensar candoroso, por inxenuo e inocente, pero cheo de estímulos adultos en cernes, deixaba o meu querido Madrid polo meu non menos amada aldea nas proximidades de Compostela. Presentábanse, por experiencias pasadas, uns meses monótonos, carentes de alicientes e plenos de distraccións puerís case infantís. Con todo, os xogos da infancia experimentábaos cada vez máis afastados, mentres que os tonteos da adolescencia apiñábanse no meu existir cada vez máis próximos. Que importancia tiña naquela época a mirada! Hoxe os mozos tócanse e retocan sen pudor ningún e estreitan os seus corpos como auténticos facedores de vida e fabricadores de pracer e paixón mutuos. O respecto ao espazo alleo que naquela época imperaba, sobre todo ao do sexo oposto, saltou estrepitosamente polo aire. Por aquel entón conformabámonos coa mirada. Cantas bolboretas no estómago disfrazábanse de ollos para poder proxectar un anhelo en forma de visión! A min educáronme na idea de enterrar os meus desexos nun sartego. Nunca manifestalos publicamente. Porque non hai desexos incautos, dicían, todo desexo ten unha lasciva finalidade. Así que, cando me cruzaba cunha moza pola que sentía unha atracción irracional, palpaba a realidade e odiaba a vida que me tocaba vivir. Pero unha cousa é a música e outra a letra. Aquel curso fora o do meu espertar amoroso. Non creo que ela se moleste. Non o creo. Realmente non o sei porque dela non sei nada desde entón. É de incautos pensar que puidese ler este blogue. Ao son de cancións como Celos da miña guitarra, de José Luis Perales; Es ti e Tómame ou déixame,  de Mocidades; descubrimos Maite e mais eu un mundo no que os soños se fixeron, por uns meses, neste caso nados ás portas dun colexio, apetecible realidade. Tras un eterno cruzamento de miradas, recordo que a miña declaración foi un marasmo de palabras inconexas e ineptas. Pouco máis. O cinema Mármol foi testemuña da nosa impericia amorosa e o sempre escuálido Manzanares, as horas pasaban voando ao seu lado ─ao de Maite─, o notario dunha privada tolemia de púdicos miramentos que nos enchían de pracer, á vez que de fatiga. O máis triste desta relación é que non sei, nin nunca o saberei, como terminou. Creo que morreu co curso. Era o máis natural. Si lembro que un rudimentario tocadiscos de petaca rabuñaba no meu dormitorio unha e outra vez a rachada canción de Billy Joel Piano man, que nunha tradución caseira consolaba a miña desdicha: Toca outra vez, vello perdedor, fas que me senta ben, é tan triste a noite que a túa canción sabe a derrota e a mel. Quen deixou a quen? Non o sei. Pero, por índice de probabilidades, creo que eu fun o suxeito pacente. A memoria xógame unha mala pasada e resúltame imposible hoxe en día sandar a dor moral que tal circunstancia produciume. O único que sei é que as vivencias dese final de curso debuxáronme unha cicatriz amarela na alma que, por ser a primeira, aínda hoxe en día acaríñoa teimosamente. Con esta escuálida bagaxe amorosa cheguei eu á miña querida Galicia, tras unha interminable viaxe en tren, nos primeiros días de xullo, máis ou menos. Cunha alma infantil en plena ebulición polo espertar amoroso do inverno, non sabía ben a que polo ater desta dualidade vital: dun lado, os tradicionais xogos de todos os veráns; do outro, as inquietudes sentimentais que no meu interior se espreguizaban. Na aldea todos coñeciámonos, polo que era case imposible que houbese algunha novidade en forma de visitante extemporáneo. Os que viñan de Coruña, os que chegabamos de Madrid ou os autóctonos formabamos todos unha amálgama de preadolescentes indocumentados que só buscabamos divertirnos do modo máis entretido posible. E un deles era asistir ás romarías que en noites sinaladas salpicaban e amenizaban toda a contorna do noso lugar de veraneo. Por aquel entón, a xente da miña idade, a finais de xullo, comezaba unha especie de xincana de festas patronais que culminaba coa de San Ramón do lugar chamado O Tremo, en Os Ánxeles, concello de Brión, nos últimos estertores do verán. Ai, os tan esperados permisos paternos para poder asistir a todas elas e tamén poder trasnoitar un pouco máis do habitual! As orquestras das festas cantaban un fermoso ramallete de versións: Canta e se feliz, de Peret; Estou a amarte tolamente, das Grecas; Eva María e A festa de Blas, de Fórmula V; Esa nena que me mira e A feira, dos Puntos; etc. E nese xogo de miradas ao que estabamos adscritos eu atopei unha que me subxugou, que me mantivo tolo eses meses; pero o recato, a timidez, o meu carácter pusilánime e o azoramento social que manifestaba cando tiña que tratar con certas persoas do sexo contrario fixeron que todo o verán e convertese nun tobogán de proximidade e afastamentos, nunha rampla de torpezas e desacertos continuos. Cando ela próxima, eu fuxideiro; cando eu próximo, ela esquiva. Naqueles días descubrín o que hoxe os psicólogos chaman a presión do grupo. Que diferente comportamento tiñamos tanto ela como eu cando estabamos sós! Pero era tan poucas veces! Non era fácil dicir que non aos amigos e ás amigas. É natural que quixésemos conxeniar cos  amigos. A final de contas, a ninguén lle gustaba estar á marxe dun grupo distinguíndose por razóns que puidesen dinamitar o sentimento de pertencer a unha cuadrilla. E chegou a despedida, en San Ramón. En tres minutos de canción, pendentes das miradas dalgúns adultos, quixemos vivir todo un verán e iso matounos. Unha amálgama de promesas, reproches e ansias mesturáronse co apaixonamento da idade mentres soaba A Feira dos Puntos. Foi unha despedida abrupta, como o salto dun bico a unha labazada. Aínda lembro como me doeu esa viaxe de volta no coche do meu pai. Aparvado, insomne e descorazoado non fun capaz de durmir nunha semana. E logo din que non llo pasan ben na aldea, oínlle comentar inocentemente días despois á miña nai mentres falaba coa súa irmá por teléfono. A aldea é o máis san que hai. Non sabes como bota de menos os xogos da leira. Á feira non podes faltar. / Á feira á beira do mar. / Aínda que teñas que ir con mamá, / xa poderemos despois escapar /  e nadar coa lúa detrás. Nese verán descubrín que como non me liberase das cacholas que constrinxían o meu corpo e a miña alma de adolescente toda a miña vida ía ser un itinerario inconcluso cara á felicidade. E aínda non aprendín a nadar.

20 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Introdución

Quien puede olvidar de viejo
los tiempos de feliz chaval,
fumando de noche a escondidas,
sabiendo que eso estaba mal,
tirando la colilla,
mi madre que me pilla,
mi padre me castigará;
y mi primera trompa
sisando de la compra
y a casa sin poder cenar.
/…/[1]
Cando un decide botarlle a vista a eses anos da infancia e da adolescencia sempre atenázalle a un o risco de caer nunha subxectiva distorsión dos feitos rememorados. Por exceso de afecto moitas veces amosamos desa época unha imaxe artificial, por estoxadiza e, coma se foran melindres, iluminada. Cando un se atopa nunha estación intermedia do seu traxecto vital, sente un a necesidade de reescribir aqueles anos que foron, dende a perspectiva actual, os máis ditosos. O problema é que en máis dunha ocasión a nostalxia se enchoupa dunha tristeza que tolea a realidade.
Intentarei non caer niso.
Pero o recordo do val da Maía[2], esa pequena Galicia en grandiosa síntese[3], me convulsiona de tal forma que refrear a forza centrífuga que nace no meu interior é tarefa farto difícil.
Repito, intentareino.
¿Cales son os primeiros recordos da casa grande que posuía a nosa familia no lugar de Bertamiráns, capital, entón aldea de non máis de 300 habitantes, do concello de Ames? Innumerábeis. Cometería unha inxustiza se eu me puxese a facer unha listaxe de todos eles, pois máis dun, dunha carga afectiva ilimitada, permanecería soterrado no máis profundo da miña aciaga memoria e non vería nunca a luz.
Por este motivo, nesta introdución non quero falar dos grandes recordos nin das senlleiras ocasións. Eses que saen en todas as fotos, eses que se relatan unha morea veces cando algún de nosoutros fala dos tempos xa idos ou eses que foron inmortalizados por uns inquedísimos tomavistas que nos facían suar interminábeis ríos de anguria cada vez que queriamos gravar sen movementos algunha escena familiar.
Quero recordar simplemente esa primeira luzada que supuxo para min descubrir que na miña familia había un verdadeiro artista, un creador cun talento inmenso que navegaba, daquela, nas procelosas augas do mundo da canción.
Na habitación que había xusto enriba da cociña durmían os meus dous curmáns maiores. Dende mozo sentinme especialmente seducido por todo o seu. Non me custa nada recoñecelo. Sempre intentaron resgardar o seu cuarto de calquera inxerencia familiar. Era o seu santuario persoal, onde se xestaban desde as súas bromas e troulas ata as súas creacións artísticas máis ou menos exitosas. Un deses días chuviosos de finais de xullo, cando parecía que o verán estaba chegando ao seu fin, nos que o tempo dilátase primorosamente e as tardes fanse interminábeis, os curmáns pequenos intentabamos distraernos xogando ao agocho inglés polas diferentes estancias da casa vella. Era moi difícil esconderse con certo éxito porque sempre tiñamos unha voz adulta que nos daba unha boa quenta de orellas e aireaba, xunto ao nome, o lugar recóndito do noso agocho. Nun destes intentos, escollín o faiado que se atopaba situado xusto no teito da porta da  súa habitación, e ao cal eu vinlles subir nalgunha ocasión para fumarse sen seren collidos un cigarro. Logo de aniñarme nunha esquina, atemorizado polo son que eu cría de ratos, empecei a oír o son dunha guitarra. Parecía que un dos meus curmáns estaba afinándoa. Ao pouco tempo, unha voz empezou a cantar a estrofa dunha simpática canción que, segundo os nosos queridos pais, non era apta para nenos, o popular Todos me queren.
Unha vella máis un vello
fixeron unha empanada,
a vella comeuna toda
e ou vello quedou sen nada.
Durante non sei canto tempo estiveron os dous dándolle voltas e máis voltas para atopar as estrofas que foran menos ofensivas, pero que non perderan o máis mínimo de graza e dobre sentido picareiro. Aí estaba a enfoscada emprega. Daquela, había que ter moito coidadiño. Eu, calado coma un peto, non perdín nin puntada e intentei imaxinarme unha película da escena. De pronto, soou unha nova estrofa:
O cura de Biduido[4]
ten a mala costume[5]
de rascarse os collóns
cos ferros dá lume.
Penso que a intención do meu curmán Carlos era seleccionar primeiro e posteriormente establecer a orde, ardua tarefa, das estrofas para a versión que o seu grupo musical (Mahía) ía gravar en Madrid nese mesmo outono.
A súa voz soaba limpa, diáfana e moi ben afinada. Hoxe recordo cheo de vergoña como, anos máis tarde, cando eu lle pedín que me fixese para a materia de Música de Maxisterio unha mala melodía, para non ser descuberto no plaxio. Inda así, fun acusado, xustamente, de pór o meu nome a unha composición allea.
José María, díxome a profesora alzando pouco a poco o volume da voz, esta mala melodía non a puideches facer ti tan ben. O teu oído é cerril. ¿Quen che intentou facer ben unha mala sintonía?
Gocei tanto dese concerto privado, e ás veces furtivo, que o tempo deixou de existir para min. Escoitei todo tipo de cancións, aínda que todas elas propias da esmorga máis caralluda. Gocei máis que o sancristán de Coimbra. Naquela época non entendía ben esta expresión que repetía a esgalla o enxoito electricista que viña a casa. Co tempo, descubrín que pertencía a unha canción popular galega moi coñecida que se cantaba arreo nas festas populares ou nas xuntanzas de amigos.
Cando saíron da habitación, eu introducinme nela co maior sixilo para ver se atopaba nalgún lugar as letras das devanditas cancións, pero nada, a marea foise pola borda, pois non vin nin un minúsculo fragmento de papel escrito. Todo o máis, un bosquexo do que ía ser o decorado do palco da festa que o segundo domingo de agosto celebraríase no campo das Pateiras[6]. Todo el era un debuxo alusivo ao acontecemento que durante ese inverno convulsionara ao mundo: a chegada do home á lúa. Cunha perfecta adaptación á idiosincrasia do lugar, aquilo era unha divertidísima recreación de tal evento.
Saín frustrado e sorprendido. Frustrado, por non atopar nin unha letra das cancións que soaban aínda na miña memoria; e sorprendido, porque aquel mozo que nos incitaba ao meu curmán Xurxo e a min a que practicásemos outro tipo de música, en absoluto recomendábel, era un home capaz de realizar calquera proxecto que se lle presentase diante.
Está claro que a miña admiración polo artista polifacético da familia tiña unha base moi sólida. Base que co tempo foise acrecentando e que, vostedes, xenerosos lectores, poderían comprobar se foran quen de observar as obras artísticas de Carlos Azcárraga Togores.
(Contos galegos)

filoso@filoso.gal

[1] Primeira estrofa da canción Quien puede olvidar de viejo do solista Carlos Azcárraga Togores. Este artista tamén era compoñente do grupo musical Mahía, que nos anos setenta tiveron varios éxitos como Carnaval, Carnaval; Meu cabalo e meu can, Non pensen que vou e Todos me queren. Os outros integrantes do grupo eran Juan Azcárraga Togores e Álvaro Pita da Veiga.
[2] Esta comarca natural, bañada polo río Sar, comprende integramente os concellos de Ames e Brión, e parte dos de Teo e Rois. As súas paisaxes son abertas e envórcanse nas terras veciñas, coma se non quixesen rematar xamais. Para gozar dela, evidentemente, hai que cruzala de día.
[3] Verbas de Eugenio Carré Aldao, tamén Uxío Carré Aldao (A Coruña, 1859—idem, 1932). Libreiro e escritor español en lingua galega e castelá. Fíxose cargo en 1891 da librería de Andrés Martínez Salazar e da imprenta de Domingo Puga, onde tiña lugar un faladoiro galeguista, coñecida como A Cova Céltica, da que Eugenio Carré era o principal animador. Na súa imprenta apareceron gran parte dos libros dos autores galegos da época. Foi membro da Liga Galega (1897) e de Solidariedade Galega (1907), e foi un dos fundadores da Real Academia Galega, así como membro da Real Academia da Historia.
[4] Biduido: Parroquia do concello de Ames, provincia de A Coruña, e da diócesis de Santiago de Compostela. Coñecido e recomendados para ver son o cruceiro do adro da igrexa de Santa María e mailo cruceiro de Raíces, que se atopa nun cruce de camiños.
[5] Costume e lume: Por influencia do castelán, cántanse en feminino, cando en galego son do xénero masculino.
[6] Pateiras: Campo situado na estrada (entón, corredoira) que leva a Covas, parroquia do concello de Ames. Pateira en galego significa dúas cousas: borracheira ou gaiola na que se gardan os capóns (galo novo capado) para ser cebados.

 

17 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Proposta

Noite de tebras,
de negrume densa e testuda,
choiva nas entrañas
e no corazón unha queimura.
Silente lembranza
daquela serodia feitura,
quixen bicala,
pero perdeume a súa tenrura.
Queredes coñecela?
Adentrádevos comigo
na fraga desta voz hoxe murcha
e poderedes ver,
en col do seu latexante corpo,
a impotencia da miña negrura.
(Cinzas ó serán)

13 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A soidade nocturna

A soidade nocturna, xerme da miña belixerante ansiedade, é un sapo delirante que croa vidrosas imaxes arrolando as miñas cobizosas mans nunha descomposta amálgama de sedentos amenceres espidos. Endexamais o sapo converteuse nunha raíña. Sempre croou notas de vergoñenta sufrideira.
(Noites)

filoso@filoso.gal

10 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Dende mozo, tras da poesía…

…galega.
Sinceramente, pouco interese tiña cando neno polo descoñecido mundo do verso. Xacando parecíame un dos tres xéneros básicos da literatura. Coñecía moi ben a teoría do colexio: O poeta, a partir dunha actitude íntima,  interpela a realidade do seu sentir.
Agora ben, un día a cousa trocouse de súpeto.
A paixón por ela xurdiu en min cando atopei de socato nun recanto do despacho do meu pai as obras completas de Rosalía de Castro. Púxenas no meu colo e comecei a lelas. Dende entón converteuse na miña cisma, no meu desexo máis sinxelo. Por ela pelexo coa palabra coma un ferreiro na súa forxa. De tanto teimar nela un limpo aturuxo afincouse daquela na miña memoria, fragua lonxana que xamais esquecerei.
Por iso, despois de me encher as entrañas co recendo da primeira badalada, quedei apampado coa musicalidade e a sinxeleza dos versos da apesarada filla da Maía. Puiden escoitar o eu lírico de Rosalía, íntimo e arrolado, que expresa a vivencia persoal dunha muller fondamente magoada no seu corazón.
Hai moitos anos xa disto, nun día cheo de choiva galega, nun día neboento e bretemoso. Aquela tarde, á beira de Rosalía, xurei que tornaría a recitalos, mellor a malrecitalos, escoitando en directo a cálida voz das campás de Bastavales, brunida canción de sombra e herba.
E fun camiño do meu contento, e malreciteinos diante da igrexa de San Xoán, preto de ledicia e sosego pola maxestosidade daquela belísima estampa. Mentres os lin atopeime baixo  o acocho da súa sonada.
Escoitei de novo a música das campás, confundindo o seu son co chirlar dos paxaros e o tremer do millo. Dende entón xa non podo esquecela, xa non podo escapar dese gorentoso cantar non esquecido. Dende entón só desexo saborear, coas mans pretiñas nos poemas rosalianos, o acougo que brotou no meu interior aquela noite ós pés da ermida maiana.
(Aturuxos)

filoso@filoso.gal

6 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Ti non es escritor

Onte estiven a falar co meu alter ego. Foi unha conversa moi dura, pois el comezara xa cunha frase ferinte: Ti non es escritor. E por que? Non hai escritor se non hai recoñecemento público. Mentira, dixen eu removéndome no meu asento. A ti quen te coñece? De ti quen fala? Contesta. Deixa a cervexa e contesta. O outro día morrera unha coñecida personaxe e na prensa galega desvivíronse  pola súa escrita. Queres que morra para ver se falan de min? Tranquilo, que de ti non falaría nin quen ten a voz do mudo. Que historia creaches ti? Teño varios libros publicados e varios no meu ordenador esperando o momento oportuno. O  único que fas ti é unha serie de artigos, que ti tes a ousadía de chamar textos literarios. Son farrapos que un escritor calquera baleiraría na súa papeleira de reciclaxe sen o menor xesto de desencanto. Non é certo. Teño máis cousas. Inda así, a min gústanme moito, porque o que eu quero é escribir unas pequerrechas historias que alguén, na súa soidade, lea con certo interese nun intre. E o teu editor que di? Ha. Perdón, que ti non tes diso. Certo que me falta o gran libro que me catapulte á fama. Non a lograrás anque vivas, como os gatos, sete vidas. Nin o procuro. Ha. De verdade. Confórmome polo de agora con mis poucos lectores. Ó mellor non son tan poucos. Nin cheo de viño o cres. Se non paras de buscar no Correo Gallego, en outras firmas máis recoñecidas, que alguén te comente ou te cite. Gardas silencio. Logo é verdade. Queres que o teus lectores saiban o que podes chegar a facer por un comentario de Alfredo Conde, Fernández Trigo ou de calquera ‘escritor’ do teu xornal? E xa non digamos se entraran con asiduidade en calquera dos teus blogues. Queres? Outra vez gardas silencio. José María, vas por mal camiño. Es un refugallo pretensioso. Canto antes saibas o tu sitio neste mundo das letras, menos ansiedade literaria terás. Si eu sei que hai tres tipos de escritores: os autores das grandes obras, sexan coñecidos ou non, os autores de miudezas literarias que pelexan pola palabra coma titáns e aqueles que inda non escribiron nada. Esa clasificación é tan ridícula coma a túa vida de escritor. Xa estás cabreado, e logo dis que aceptas calquera crítica. Queres seguir dándome pau tras pau? Collinlle o gusto á cousa. E xa non falemos do teu galego. Non é galego nin é nada que se lle asemelle. Lembras o galego da aldea na que ti veraneaches tantos anos? Como vou esquecer o galego de Bertamiráns. Téñoo presente sempre. Pois o teu e aquel parécense coma un ovo a unha castaña. Vaia castelanismo! Parece que escribes cun dicionario na túa beira. E iso é malo? Non. Pero deixa que a túa man flúa sen arquetipos oficialistas. Non ves que o galego de hoxe é o galego que queren en San Caetano e arredores, non é o galego da aldea. E quedan aldeas? Boa pregunta, José María. É moi difícil escribir aquel galego. Xa non existe. Os rapaces que falan galego fano segundo o que estudian nas gramáticas e nos libros de texto. E moitos destes últimos baixo as directrices da consellería correspondente. Non tes nin idea da problemática do galego. Nin idea. Xa o sei. Mellor que por aí non sigas. E o teu galego está a anos luz dos lusistas. Xa o sei. Non pretendo escribir como eles. Eu son máis do galego de seu. Non da fusión cos portugueses. Pois o tes claro. Na indefinición non se pode vivir hoxe en día. Non creo que sexa tan difícil. Xa. Xa. Xa. E agora dirasme aquilo de que ti non escribes nin de sociopolítica, nin de relixión nin de fútbol. Que prosmeiro es, amighiño. Mais é a verdade. Non quero escribir deses temas. Estou a facer memoria. Na túa época de O Correo Galego e Galicia-Hoxe algún escribiches. Non carraspexes. Velo. Antes cóllese a un mentireiro que a un coxo. E este castelanismo teu que? Ti si podes castrapear. Eu non? O certo é que o teu galego é abondo de artificial. Pois galegos que me leron en tempos pasados falan moi ben do meu galego. Son deses que queren quedar ben con todo o mundo. Escoita a voz de verdadeiros persoeiros do galego. Arrepían dos teus escritos. Cada vez que ven o teu nome baixo un texto en galego rosman por todos os  recantos berrando o que non está nos escritos. E os meus seguidores do meu blogue en galego? Neste mundo ten que haber de todo, José María. Es un irrespectuoso. Xa non quero falar máis contigo. Polos meus seguidores do meu blogue son capaz de facer calquera cousa. Son o mellor que teño. E ti estás un pouquiño celoso. Cada vez estás máis afastado da realidade. Quen dixo esta derradeira frase. José María? O seu alter ego? Non cho sei.
(Certezas e dúbidas de Filoso)

filoso@filoso.gal

3 julio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

Ler o xornal

É un dos máis grandes dos meus pequenos praceres. Como dicía Cervantes, eu teño unha gran afección pola lectura, aínda que sexan papeis rotos. Semellante a saborear un bo viño da terra. Semellante a cultivar unha enriquecedora conversa. Semellante á contemplación dunha paisaxe estival desde a Ferradura compostelá. O xornal aviva o enxeño, estimula a imaxinación e vertebra o noso entendemento en diferentes parcelas que se axustan nun todo de axilidade mental. No xornal buscamos a verdade, non a nosa verdade almidoada por unha ideoloxía artificial e prestada en moitas ocasións. Non é unha satisfacción lánguida, é un gulapar aderezado cos mellores —en ocasións, inicuos— ingredientes da vida actual.
Non por ser unha acción realizada a diario ten menos importancia. O seu ritual, deleitoso e non velaíño, cárgase de incombustible alborozo cando oio o profuso pasar das súas follas. Non por ser, nalgunhas ocasións, unha acción case mecanizada é menos salientable. Cando eu, polo motivo que sexa, chego á cama, tras un tormentoso e ocupado día, sen ler o diario, sinto orfo intelectualmente.
A súa lectura estimúlame en grao sumo. Feitos novos e opinións diferentes no mesmo papel fan do xornal un obxecto de desexo que, con só pensar nel mentres camiño pola rúa en busca do quiosco, catívame coma se pensase no perfil dunha coqueteira muller e abre sen miramentos os bisagras máis oxidadas do meu pensamento.
Xamais penso no prezo do xornal, aínda que si é certo que rosmo do que custa o billete de metro, e boto pestes pranxideiras cando un simulacro indecente de patacas bravas, prostradas nun prato inmenso, cústame tanto ou máis que unha case inalcanzable entrada de cinema.
Os xornais xamais te enganan. Poderás estar de acordo con aquel ou con este editorial, ata chegarás a chamarlle falanván, necio ou papaleisón a un articulista; pero sempre quedará no teu interior o gozo de coñecer diferentes enfoques dun mesmo tema. Iso fai que crezamos interiormente e consegue que a nosa forma de entender a vida non se restrinxa ao noso visceral embigo. Non hai maior goce que saber dixerir unha opinión allea á nosa, e que, quizais, rexeitamos de plano. É fácil ler opinións coas que comulgamos cos ollos pechados. Tamén é enriquecedor, pero esta visión unilateral do mundo afástanos bruscamente dunha sociedade multicultural e de diferentes ideoloxías.
Temos que ler os xornais, pois cada vez hai máis intransixencia e teimosía e cada vez se exteriorizan máis os credos e pareceres unívocos. Canto mellor a tendencia iconoclasta dun Valle-Inclán que a visión dogmática dos que se ocultan tras un peitoril teorizador.
Este abanico de ideas e conviccións antagónicas podémolo atopar sen mexerico algún nos xornais. Ler a prensa é como visitar, unha vez ao día polo menos, un museo vivo de proxectos e nocións contrapostos.
Nesta liña sigo, como bo fillo e neto de adictos á prensa. É indeleble a imaxe do meu pai ou do meu avó, sentados, nun butacón ou nunha cadeira de ferro forxado, ben na nosa casa de Madrid, ben na galería de Vedra ou na era de Bertamiráns, cun xornal nas mans e degustando noticias, reportaxes ou artigos de opinión.
—Que estás a facer, avó?, pregunteille eu un día cando o vin lavándose as mans con verdadeira fricción e, reflectíase soberanamente no espello, cun rostro de total compracencia.
—Lavándome as mans.
—Xa o vexo.
—É que estiven lendo o xornal. E cando un le o xornal termina coas mans negras da tinta de impresión. As mans, cincentas e, xa polos anos, torpes; pero a mente aberta, próspera e reconfortada.
(Tolo por ti)

filoso@filoso.gal

29 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
2 Comentarios

Os meus comezos cos libros

Como lector consciente diso, resúltame moi difícil poñerlle data exacta aos meus primeiros pasos polo mundo da narrativa. Gustaríame, pero tampouco son capaz de lembrar os primeiros libros que lin con verdadeira fruición, pois hai unha sucesión de títulos, unha especie de totum revolutum, que se amontoan na miña memoria dun modo anárquico e que me impiden realizar unha cronoloxía máis ou menos fiable. Algún día falarei deles. Quen pode enumerar, despois de taitantos anos, os diferentes libros que foron caendo nas súas mans nos seus primeiros balbuceos literarios cunha escrupulosa orde? Eu, desde logo, non. Talvez o primeiro foi Páxinas da infancia ou sexa o libro dos deberes dos nenos (sic). Aínda o conservo. Non, non foi leste. Leste serviu para perfeccionar a lectura e deixar de silabear e lía co meu tío Filoso as súas páxinas tres tardes por semana.
Coa poesía todo foi moi diferente. Teño plena consciencia diso. O meu achegamento ao verso galego foi tardío, e nun principio rengueante, pois ocorreu cando xa pisaba coa ilusión do principiante os corredores do meu entrañable, pero xélida escola universitaria Escuni, na rúa Jerte, xunto á majestuosa basílica de San Francisco o Grande. Recordo que, despois de moitos quebradizos de cabeza, decidín que o meu primeiro traballo serio de Literatura versase sobre o 17 de maio, DÍA DÁS LETRAS GALEGAS, que aquel ano homenaxeaba a Manuel Antonio, un dos poetas vangardistas galegos máis destacados. Para iso utilicei unha antoloxía que descansaba un día si e outro tamén na mesa do despacho do meu pai. Antoloxía poética con tapas verdes de cartoné e páxinas desgastadas polo uso do profesor Varela Jácome. Ese mesmo libro que posteriormente non me devolveu un compañeiro da facultade cando, cheo de candidez, deixeillo para que saborease a musicalidad dos versos galegos. Circunstancias da vida, anos máis tarde puiden facerme cun exemplar similar nunha vella librería da rúa Nova de Santiago. Que melódico espertar no verso galego e canto tempo desaproveitado!
Co verso en castelán topeime de bruzos aos doce anos máis ou menos. Naquela época ía comer á miña casa case todos os días un tío meu que, pola desgraciada Guerra Civil, nunca puido alcanzar a estabilidade, a pesar de ser un brillante licenciado en Ciencias Exactas. Este bo home (o primigenio e antes mencionado Filoso) inicioume na lectura do Quixote e no pracer do verso. Unha tarde, mentres eu devoraba un sabrosísimo bocadillo de xamón e queixo, comezou a lerme os versos dun tal Rubén Darío. De súpeto detívose. Estes versos son para maiores, farfulló para si. Certo que esas palabras nun mozo de doce anos converteron ese libro nun obxectivo prioritario para a súa inmediata lectura. Unha provocación total! Unha aldrabada de curiosidade na miña xa esperta voracidade literaria! Uns días despois, mentres o meu tío quedaba durmido por mor das súas malas noites ?como Alonso Quijano? eu puiden collerlle ese descuadernado libro da editorial Ebro. Cando o puiden ojear, ocorreu algo sorprendente: en lugar de cebar a miña ávida curiosidade con anheladas palabras e con situacións que eu esperaba prohibidas, o que ocorreu foi que non entendín nada de nada. Desolación absoluta. Falaba da rama dunha árbore que estaba a piques de ser esnaquizada por unha vida cansa, mencionaba uns nomes extrañísimos e, entre unha infinidade de palabras incomprensibles para min, aparecía a palabra bico. E para isto urdí unha estratexia case militar, para non entender nin o máis sinxelo dos versos! Recoñezo que todo aquilo soaba moi ben, pero a miña idea de ?para maiores? distaba moitísimo do que aquel gran poeta plasmara nos seus poemas.
Como conta Vargas Llosa na súa primeira experiencia coa poesía, eses versos causaron en min un certo desasosego e unha comezón terribles nos días seguintes. Na miña inocencia impúber algo se habilitou no meu interior, algo que aínda palpita con pracenteira virulencia cada vez que un poemario cae nas miñas mans, xa sexan os versos azuis e as prosas profanas do poeta nicaraguano, xa sexan os versos descoñecidos dun aprendiz de poeta. Un algo que se encargaría de potenciar o meu inesquecible profesor Eduardo Tejero na antes mencionada Escuni uns anos máis tarde. Mesmo estou de acordo cando di que na poesía está o pecado, a transgresión e os baixos fondos da vida mesma.

filoso@filoso.gal

22 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

O encontro

Nunha das miñas últimas estadías en Compostela, hai un ano máis ou menos, no mes de maio, ocorreume unha pequena anécdota. Iso pensara nun principio; porque, en moitas ocasións, as anécdotas voan como paxariños ceibes, pero despois converteuse no xermolo da historia que comezo a relatar hoxe. Os elefantes din que teñen moi boa memoria e non esquecen o seu cemiterio.
Como tódolos días, contra a tardiña, fun pasear á Ferradura, no parque da Alameda. Lembro que sempre buscaba un banco afastado no que se sentise o fresco do solpor. Non desexaba compañía, tan só fita-la maxestade da catedral e respira-lo aire e mailo recendo das plantas do meu arredor. Xa estaba farto do calor abafante de Madrid, e precisaba senti-la humidade da terra galega. Galicia tampouco esquece ós seus.
E cando niso estaba, vin ó lonxe a figura cambaleante dun vello que respiraba malamente por mor da fatiga e da calor. Tiña un xeito acorado e unha feitura xa desvencellada polos anos. Para ser un pouco dramático, diriamos que a morte veíase na súa enrrugada faciana cunha nitidez case virtual.  Camiñaba parsimoniosamente, como se xa tivera camiñado todo, e ó chegar a min observei que buscaba con cobiza e desacougo un buratiño para sentar. Ó ver que á miña beira había un, se abalanzou cara a el cal relampo nunha treboada. Este derradeiro esforzo deixouno a penas sen resollo,  e tardou uns cantos minutos en recuperar a respiración.
Mentres recobraba o alento, o pouco alento que xa lle quedaba dicía el, desculpouse varias veces pola serenata que me estaba a dar. Eu non sei qué lle farfallei, pois seguía no mesmo estado de ensimesmamento contemprando unha das bocanoites máis feiticeiras da miña vida. Pero el tiña ganas de falar e volveuse desculpar con máis afervoamento, para me gañar a vontade e así manter unha conversa comigo.
─Xa non teño conciencia do futuro, todo en min é pasado; espetoume sentenciosamente. ¡E como pesa o malfadado!
¿E que queredes que vos diga, meu amigo?, pensei para min.
Mais el non estaba no labor de esperar a miña resposta e continuou a falar de seguido, coma se tivera preparado o discurso dende hai tempo.
─Todo en min é pasado; teño esta maleta, sinalándose a cabeza, ateigada de experiencias e lembranzas  ─farrapos da miña vida─ e levo varios días co ruxerruxe de que xa me chegou a hora; e se non morro vaime estoupar, rapaz.
Sorrín afectuosamente, pois había moito tempo que ninguén mo chamaba. Estaba claro que este home tiña as coordenadas temporais abondo descolocadas. Tamén eu comeza a senti-lo paso do tempo. Certo é que doutro xeito.
Eu non sei como nin cando, o caso é que empezamos a falar do que el chamaba os tempos fuxidos, e axiña chegamos a un pacto case de sangue. No mes de xullo eu volvería con máis calma a Santiago e acordámo-lo seguinte compromiso: Tódolos días da semana, ó serán, conversariamos un chisquiño das cousas da vida.
─Palabra de home, rematou el.
─Por certo, eu chámome Manuel Baliño Castromil, máis coñecido como Peito de Bronce; fillo de Xoán Baliño Peito de Anchoa e Maruxa Castromil a Escachaovos.
De súpeto ergueuse axudándose co seu caxato e díxome sorrindo:
─Ata entón, amigho.
E marchou. Ó lonxe decateime de que camiñaba moito máis áxil e lixeiro. Insufleille uns cantos folgos no seu envirado espírito. A soidade baleira a alma, e deixa ós homes case derreados e escangallados.
Polo que despois souben, era un home moi coreño en palabras.
Paxaro que alegre cantas,
nese verde codeso,
a moita conversación
é causa de menosprezo.
(Capítulo I de Peito de Bronce)

filoso@filoso.gal

19 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
1 Comentario

A folla

Caeu a folla das miñas mans
nun chan cheo de soidades.
Quixen collela,
pero un raparigo de pelos louros
saíu correndo
con ela
sen saber que era iso.
Dende lonxe
vin que facía un avión
e que, cunha inxenua enerxía,
pelexaba porque voara
polo novo ceo da súa idade.
Imposible.
E botou a folla nunha papeleira
chea de encostrados relembros.
A xuventude
non entende que unha vida
chea de recordos
pesa máis
que calquera forza milagrenta.

filoso@filoso.gal

16 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

A nosa lingua

Lingua viva e senlleira,
achégome a ti
cos ollos camiño dun ceo
ateigado de limpas roseiras,
e cun cantar arrolado
no risco da túa estrela.
Sei que aínda é cedo
para falarche
dun pucheiro ben feito,
dunha fermosa lumieira;
mais o meu corazón
anda cheo de doces meigas,
de espidos soños,
e de regatos sen quimeras.
Por iso degoxo que alguén
queira escoitar
nun recuncho da súa lareira
o branco rumor
desta meniña cantiga
que é o xerme da nosa terra.
(Verbas da terra)

filoso@filoso.gal

15 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Morreu o amor

Morreu o amor. Díxomo un cadáver andante que atopei nunha beirarrúa deste Madrid noxento e agarimoso á vez. Espido e cheo de feridas emocionais colleume a memoria e tiven un orgasmo engulloso e noxento. Despois dun pracer fantasmeiro, quixen bicalo, pero non me deixou. Díxome que iso era para os homes de verdade, non para estes aprendices eternos que choran os sete mares cando falan da morte. Quixen convencelo de que eu levo anos sen chorar e botou uns risos que me ofenderon moitísimo. Para chegar a casa tiven que sortear unha morea de amortallados que botaban pola gorxa un sangue estamagado polo esforzo de facer o amor cunha sombra arrepiante. Non fagas nadiña, berroume na orella e sentín, outra vez, o mellor orgasmo da miña vida. Certo é que soamente sinto pracer cando a lembranza dunha muller se desenroupa entre os meus recordos.

filoso@filoso.gal

8 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

A ilusión no amor

A ilusión, no amor, é facermos real e perceptible ao sentido do tacto (desordenado pracer de algodón) o saboroso lume que nace ebrio na caluga; e que, tras un espasmo en forma de chama gozosamente excitada, móstranos tanxible na súa meigosa man a cinza dun escinteleante suspiro que xamais ardera en realidade. Todo é un bucle de fantasmagorías que gravitan espidas de realidade nunha nube de pel esvaída e xamais apalpada. E despois, cando todo sexa unha realidade incorpórea, ti a mais eu poderemos facer dese anhelado soño  algo real e pracenteiro.
(Noites)

filoso@filoso.gal

1 junio, 2019
por José Mª Máiz Togores
0 comentarios

Podes pasar

Pódese pasar?, como dicía unha lonxeva cociñeira fai xa moitos anos naquela familiar Peregrina cando anunciaba, coa sabedoría popular dunha guisandeira, o menú que o seu facedora mente ideara para o día seguinte.
Cando lean vostedes esta presentación, proferirán mil exclamacións de ledicia algúns que aínda me recordan con certo afecto. Dicía Flaubert que o afecto profundo ten medo a ser descuberto. Eu estou nesa indagación convulso e perseverante.
Outra vez este tío teimudo?, exclamarán cheos dunha cansa fartadela aqueles que me leron fai algún tempo, ben en libros, ben na prensa compostelá, ben nos meus pretéritos e desfeitos blogues. Hai que impedir que se acomode! Entón sería a nosa perdición, vociferarán os mencionados inquisidores da miña obra por todos os recunchos deste blogue. A conspiración chéirase. Estarei ben atento! Ti, tranquilo, José María. Como bautizaches a cabeceira do teu blogue, o teu é andar miudiño. Menos mal que lle puxeches ese nome. Sería unha carallada poñerlle outro. Sabes dabondo que non é a miña culpa. Nada de présas. Nada de disfraces multiusos. Ti, ao teu. Senta ao ordenador e escribe. É das poucas cousas que sei facer. Ese ton lacrimóxeno debes descartalo. Non gusta en absoluto. Podremia emocional, diría aquela amiga túa que che mandaba fai uns anos mensaxes e máis mensaxes todas as mañás coas directrices de cada día que ela consideraba imprescindibles. Xa sei, xa sei. Non fixeches caso a ningunha delas. Todos sabemos como es!
Non o recordo!
Aí empeza o teu problema, que tes unha memoria selectiva. Non xogues cos meus problemas de memoria porque sabes que me obsesiona a idea do meu constante baleirado memorístico.
O teu regreso é tan bonito que parece cousa de meigas, díxoche unha amable lectora alá pola primeira década deste século cando, logo dunha nova fuxida, volviches á fiestra de papel do entrañable xornal compostelán Galicia-Hoxe. Dourados tempos pasados!
Que non sabes quen son? Amigo lector, en catro entradas coñecerasme á perfección. Son transparente e nada opaco. Algúns falan dun valleinclanesco espello cóncavo. As imaxes máis belas nun espello cóncavo son absurdas.
Logo dun perplexo pestanexo caio na conta da miña realidade. Levo anos escribindo e case ninguén sabe do meu segundo oficio. E do primeiro? Home, non me amoles! Somos tantos no empeño creativo e tan breve o tempo para a lectura hoxe en día que apenas che leron media ducia de fieis seguidores. Algún máis, home, algún máis, diche sorrindo a que se esconde nun pseudónimo indescifrable para ti.
José María, esta presentación está quedando un pouco destinxida. Pero segue.
Fíxenme un tuneo. Si. Coa mesma música do festival de Eurovisión de fai anos, non recordo as modernas, introducín repetidas veces a miña cabeza, especialmente o meu cerebro, nunha lavadora de soidades, refugallos e inquietudes e non parei de dicirlle: ¡Centrifuga, centrifuga, centrifuga! E aquí estou de novo, cun tuneo de carallo, deses que che collen a vella e amarelenta chaqueta e fan dela unha nova de tal modo que non se pode recoñecer nin o máis pequeno dos danos do pasado.
E o segundo que cambiei foi o meu nome. Fóra as pantasmas do pasado! Non quero o choro do herdeiro que non coñece ao seu pai, non. Tuneaches o teu nome? Si non me equivoco, o blogue ten o nome xa falado por ti. Non ten ningún misterio. Non é bo comezar con ocultacións, amigo. Adoro e entusiásmame a ilusión na que vives. Pero… José María… cres que alguén recorda os teus heterónimos? Corramos un tupido veo.
Fóra as bágoas terribles nas que nadaban os meus vellos pseudónimos!, grito ao meu alter ego nun parlamento de meigas fantasmagórico.
Ninguén che vai a oír, José María. Ninguén? Alguén haberá tras esta pantalla.
Seguro. Miremos ao futuro.
Que falso es! A nostalxia é o alimento do teu espírito. Non a traizoarás nunca. E sábelo ben. Es un servil escravo das súas lactancias. Non me veñas con falsas promesas. Dillo aos teus lectores con honradez e lealdade. Non sexas unha franquicia da mentira.
Aquí estou. Dou a cara. Coñecerasme, tranquilo, coñecerasme. Xa estou de novo entre vostedes, cun cheiro a home que non quere alimentarse das migallas do pasado.
Serás hipócrita! Si na próxima entrada falarás seguro do teu pasado. Xa a estou vendo.
Apóstoche o que queiras.
Nunca gañei unha aposta.
Velo?
Pero a miña memoria será positiva, memoria de vida que non de morte.
Verémolo.

filoso@filoso.gal