Cando morreu Baroja, Cela opinaba que non é moi natural que un home que está morrendo, ocupado como se lle supón, mida moito e moi ben o último que di. Cando morreu el mesmo, xa saben, dixo “Viva Iria Flavia”, o propio Cela, e é difícil pensar que improvisou. Con isto non se quere dicir outra cousa que a cousa que se di: que morrer parece fácil, pero hai que verse, e que moi ao final dalgunhas vidas o lugar de procedencia pode acabar tendo unha importancia que non ten en ningunha outra circunstancia, porque convirán comigo en que se pode dicir, co último suspiro, “Viva San Cristóbal de la Polantera”, pero non vai quedar igual.
O poeta Walt Whitman envelleceu obsesionado coa última cousa que debía dicir, porque pensaba que as últimas palabras son a culminación dunha vida e non pode un deixar o mundo de calquera maneira. Pasoulle que as dúbidas lexítimas entre unha frase e outra chegaron con el moito máis alá do razoable, ata o punto final, e alí non todo o mundo ten o sangue frío de tomar decisións ou, no seu caso, improvisar lindezas. Walt Whitman dixo “merda” e morreu decepcionado pola propia creatividade, unha cousa absurda, porque dicir merda mentres se está morrendo describe a situación perfectamente. Peor foi o caso de Theodore Dreiser, tamén escritor e tamén norteamericano, que pensaba despedirse cun “Shakespeare, aí vou”, e acabou pedindo unha cervexa.
Eu nesas cousas, qué queren, volvo estar con Borges, que opinaba que hai que morrer ben, sen demasiado despregue de queixume, sen pretender que vai vir o diluvio tras de nós e cunha burla linda nos beizos. E aí é onde entra en xogo o talento de cada un. Por exemplo: a piques de morrer e instado por un crego a abxurar do demo, o asasino ruso Vladimir Keroukian contestou que non era o mellor momento para facerse inimigos. Por exemplo: Madame de Pompadour, postrada na cama, díxolle ao confesor que xa se retiraba que esperase un segundo, que sairían xuntos, e coas mesmas morreu. Por exemplo: cando alguén suxeriu tocarlle os pés porque se estaban fríos era evidente que xa non habitaba o mundo dos vivos, Buster Keaton musitou: “A santa Juana de Arco non lle pasou iso”, e non contou máis chistes.
Isto de Keaton é o complicado: ser un vivo ilustre e, no mesmo final, soltar unha agudeza que perpetúe o mito. Conseguiuno Bogart, que morría consumido polo alcohol e o tabaco e foi quen de dicir: “Non debín cambiar o scotch polos martinis”. E conseguiuno tamén William Masterson, axudante de Wyatt Earp, que resumiu para o Morning Telegraph unha vida de tiros e fronteiras: “Eu saquei en limpo que todos nós recibimos da vida a mesma porción de xeo: os ricos, en verán; os pobres, en inverno”. Claro que eles non morreron novísimos dunha mísera gripe nos días finais da primeira e Gran Guerra, que foi o que fixo que o pintor austríaco Egon Schiele protestase tanto: “E agora que termina a guerra, teño que marchar eu…”
En canto ás miñas preferencias en palabras finais, son ben coñecidas. Quedo co último que dixo aquel capitán unionista da Guerra Civil americana mentres observaba cuns prismáticos as aínda lonxanas tropas inimigas: “A esta distancia, non lle poderían acertar nin a un elefan…”















