16 de febrero de 2012
por Roberto G. Méndez
0 comentarios

Se volvesen os dragóns

No libro oitavo dos trinta e sete da súa Historia Natural, Plinio O Vello aventura valentemente que os dragóns atacan aos elefantes só no verán. Haberá quen pense que é moi fácil criticar a Plinio sen ler antes os trinta e sete tomos dos que falo, e se cadra quen o pense ten razón. Eu non lin os trinta e sete tomos, debo admitir, pero lin a Borges, que xa o lera todo antes ca min, así que algunha autoridade teño. Outros din con moita alegría que a curiosidade matou o gato e eu non lles reprocho nada, cando todo o mundo sabe, ou debería saber, que a quen matou de verdade a curiosidade foi a Plinio, morto na erupción do Vesubio do ano 79 por querer ver sempre todas as cousas desde a primeira fila, incluído, hai que ser inconsciente, o intenso calentón que arrasou Pompeia e Herculano e sabe deus. Para que logo digan das fillas de vostedes non concertos dos seus cantantes, dito sexa cantantes no seu sentido máis literal, polo menos nesta ocasión.

Pero ao que ía: en non critico a Plinio por afirmar, valente, que os dragóns só comen elefantes no verán, senón por suxerir que o fan para beberlles o sangue, que el, con pouco fundamento, adiviñaba moi frío. Non, home, non. Se fose por iso comerían Panenkas, co sangue moito máis frío que os elefantes, onde vai parar. Pero é que ademais moitos dragóns nin sequera comen elefantes, como todo o mundo tamén sabe, ou tamén debería saber. Iso é nada máis o dragón africano. O dragón tibetano, por exemplo, aliméntase de ietis, case exclusivamente, e só de vez en cando vai e merenda un yak. Por iso está resultando tan difícil probar que O Ieti, como tal, existe: non porque non exista, que eu aí non me meto, senón porque vive acollonado, con perdón, fuxindo dos dragóns e a súa fame.

Está logo o dragón dos lagos, máis propio da Europa occidental, o que debería tranquilizar a toda esa xente que chama monstro ao bicho que cre ver no lago Ness: o dragón dos lagos non come nunca nenos perdidos, salvo que non atope coellos, cervos ou galiñas, de ducia a ducia e media, ás veces máis. É un pouco o que pasa, seguro que xa saben, co cuélebre, un draco serpentalis de cor verde ou amarelo area, lixeiro coma o vento, que non proba máis carne que a carne dos camelos que segue coma un tolo polas áridas estepas da Asia continental. Os camelos, iso si, deben ser bactrianos e ter, ou sexa, dúas xibas, e de aí o éxito da cirurxía extirpadora entre a poboación deste tilópodo, para que acabemos de non entendernos: como o dragón vexa dous vultos, e o segundo non coe que é un gran, un tumor, unha mochila, en fin, adeus camelo.

Como sempre hai escépticos que mirarán con lupa cada unha das cousas que lles levo escritas, por documentadas que as teña, que as teño, non direi que sei montar dragóns, porque iso xa é posible que lles pareza demasiado: montar dragóns, tamén nese sentido no que están vostedes pensando con moito jajajá e pouco pouquísimo espírito científico, é case imposible, porque é necesario, entre outras cousas, o consentimento expreso do dragón. En canto a montar dragóns no sentido, unicamente, de subirse enriba, mellor que tampouco o fagan salvo en caso de extrema necesidade, porque os dragóns sonlles, en xeral, bromistas, e coa escusa de que lles cheiren vostedes o alento poden deixalos fritos, literalmente.

É todo canto lles tiña que dicir. Se cadra unha última cousa, de acordo con Andrés Trapiello: qué grandes séculos aqueles nos que chegaba un viaxeiro calquera de calquera sitio ignoto e remotísimo e facía relatos extraordinarios das terras visitadas, e os enchía de homes cun só ollo, de osos con tres cabezas, de alados dinosauros con cola de salmón, e ninguén dubidaba de que fose certo, sempre que o viaxeiro inventase, a petición, uns mínimos detalles.

Qué grandes eses séculos, ou sexa, repletos de dragóns.

(A ilustración é dun dragón oriental segundo o ‘Gran Libro dos Dragóns’, da británica editorial Templar, editado en España por Mondadori e Círculo)


10 de febrero de 2012
por Roberto G. Méndez
0 comentarios

Fragmentos de Apocalipse (3)

Un mal recordo do actor cómico estadounidense W.C. Fields, de safari por África: “Foi terrible; alguén esqueceu o sacarrollas e durante días tivemos que sobrevivir a base de comida e auga”.

Amor, etcétera: falar cun home é como tratar de enselar unha vaca; custa un traballo enorme e, total, ¿para que serve?

Amor, etcétera: falar cunha muller é como tratar de enselar unha vaca; custa un traballo enorme e, total, ¿para que serve?

Unha explicación do Watergate, en boca de Richard Nixon: “Eu non mentín; só dixen cousas que logo resultou que non eran certas”.

A lucidez de Dorothy Parker: se queren saber o que opina Deus do diñeiro, miren a quen llo deu.

A lucidez da miña avoa boa: se queren saber o que opina Deus da xustiza, póñanlle unha demanda a Garzón.

Grosor necesario dunha capa de xeo para poder camiñar sobre ela con certa seguridade: 6,35 centímetros.

E vostede pola vida sen coñecer un dato así. Inconsciente.

 

2 de febrero de 2012
por Roberto G. Méndez
0 comentarios

De por que as vacas non baixan escaleiras

As cebras son negras con raias brancas. Poderían ser brancas con raias negras e o resultado variaría pouco, a verdade: seguirían parecendo ponis como de Alcatraz, se os presos en Alcatraz vestisen a raias algunha vez, que eu creo que nunca. Pero é que as cebras son negras con raias brancas e isto, que parece un coñecemento inútil dunha posible Enciclopedia Roberta de Coñecementos Inútiles, e de aí o nome da enciclopedia, naturalmente, é exactamente iso, un coñecemento inútil, valla a tridundancia, porque a quén lle importa de que color pode ser unha cebra, un pínfano, un cempés. Pois a alguén. Sempre hai alguén a quen lle importa algo, por absurdo que sexa. Non chegamos ata aquí a golpe de exame de trigonometría, dígollelo eu. Chegamos ata aquí a golpe de preguntas parvas. ¿As cebras son brancas ou negras? ¿Por que as vacas soben escaleiras, pero non as baixan? ¿Que pasa se salto desta árbore e me poño de pé?

As cousas acaban tendo máis sentido do que parece. Por exemplo: cada ano, desde 1991, un comité internacional coordinado pola dirección da revista de humor científico Annals of Improbable Research, e avalado pola Universidade de Harvard, fai entrega dos chamados premios IG Nobel, xa os coñecerán, parodia dos nóbeles auténticos destinada en principio a botar unhas risas a costa de canta investigación sesudísima e absurda gasta sen vergonza os sufridos cartos do contribuínte. E vale, ás veces soamente hai risas: o IG Nobel de Entomoloxía de 1997, por poñer só un exemplo, foi para Mark Hostetler, da Universidade de Florida, polo seu libro académico Esa porcallada no teu coche, no que informaba sobre cómo identificar os diferentes tipos de insectos que se estampan contra o parabrisas a través da simple observación dos restos que deixan no cristal. Ás veces soamente hai risas, digo, dicía, e ás veces non: Seven Stack gañou o IG Nobel de Medicina 2004, por poñer só dous exemplos, demostrando con cifras de moita solidez o efecto multiplicador da música country nas taxas de suicidio (sobre a influencia da de Bertín Osborne nesas mesmas taxas non hai datos, aínda, que se saiba).

En serio, a ver se me sae: as respostas poden ser equivocadas, pero as preguntas non. Sempre levan a algures. Outra cousa é querer ir. Por exemplo: ¿por que o cuacuá dos parrulos non fai eco? Por exemplo: ¿por que son zurdos os osos polares? Por exemplo: ¿por que hai zurdos? Por exemplo: ¿por que hai osos polares? E a gran pregunta, se cadra a máis difícil que un se pode facer con quince anos, tres meses,  catro días (despois de preguntarse polo número de soldados mortos durante a Gran Guerra, sen contar obxectores de conciencia, pregunta difícil de carallo, tamén): se todos os homes son iguais, que o son, ¿por que as mulleres escollen tanto?

Eu preguntas destas que parecen parvas, pero que logo resulta que o son, procuro facerme poucas, quérolles ser sincero, porque me pasa como a Forrest Gump: atopo metáforas baratas da vida ata nunha caixa de bombóns. Se a min se me pregunta, supoña quen queira un supoñer, o que preguntei antes, que por que unha vaca sobe unha escaleira, pero logo non a baixa, axiña penso que por que vai ser. Polo mesmo ca min, seguramente. Porque abaixo xa sabe o que hai.

Teño outra mellor. Outra metáfora barata da vida. Está no envase, que sería a vida, dun tiramisú, que sería vostede, ou que sería eu, se a vostede lle gustase máis o flan. A marca non a digo, pero na base do envoltorio, en letra de imprentísima, lese, ou líase, canto fará que non como eu un tiramisú: non voltear o envase.

A boas horas.

 

24 de enero de 2012
por Roberto G. Méndez
2 Comentarios

Fragmentos de Apocalipse (2)

A letra dunha canción: de onde sacará pelas a lúa para saír todas as noites.

A traxedia da Torre de Pisa, e doutras celebridades, segundo Andrés Trapiello: é triste deberlle a túa fama ao feito de estar torcida, non de ser torre.

Unha prebenda escandalosa: nun dos mellores hoteis de Java hai sempre reservada unha habitación con baño pra a Deusa do Mar do Sur, Njaii Loro Kidul.

Un proverbio africano: se queres o can, debes querer tamén as pulgas.

Outro proverbio africano: ata ter cruzado o río, non insultes aos crocodilos.

A Lei de Parkinson: o traballo medra ata encher completamente o tempo do que se dispón para facelo, sexa este canto sexa. Xa nos pillaron, vaia.

 

17 de enero de 2012
por Roberto G. Méndez
0 comentarios

A música do azar

Escribía Lorenzo Silva con moita convicción en A fraqueza do bolchevique, cousa que envexo un pouco (a convicción, pero tamén ter escrito A fraqueza do bolchevique, por boa, por gordecha, por existente), que cando a felicidade é demasiado grande, cando a un lle curan unha ferida demasiado fea, cando todo é demasiado bonito, pero bonito bonito ata o tremor, só hai un presentimento que unha persoa sensata pode ter, ao mellor xa o contei media ducia de veces: algo está a piques de escarallarse. Isto, que pode parecer o que se di pesimismo, é en realidade coñecemento profundo dos mecanismos compositivos da música do azar, que afina, cando afina, apenas un segundo e vai con outro, pero que cando desentoa faino con calma, con detalle, con minuciosa dedicación, como se fose quedar a vivir para sempre. Claro que é unha opinión. Hai máis.

A de Paul Auster, por exemplo. Paul Auster tenlle fe, máis que medo, á música que digo, e por iso púxolle tan eufónico nome a unha novela, para que a música do azar teña unha letra e nos pareza así, por fin, unha canción con algo de sentido. Non sei se hai que dicir, por case perogrúllico, que o de Auster é o intelixente: levarse ben co azar, para que non nos sexa nunca desapiadado.

Este escritor de Brooklyn que nin sequera naceu en Brooklyn, como case todos os escritores bos de todas partes, conta moito cómo foi que se fixo tal cousa, escritor, que dito así pode parecer moi estupendo, pero que consiste, basicamente, en escribir, e xa está. Conta Auster que sendo un neno tivo un día ante si ao seu ídolo deportivo, un xogador de béisbol, e que este xogador de béisbol non lle puido asinar un autógrafo porque el, o neno que era Paul Auster aquel día, non levaba enriba un triste lapis, nin un triste papel. Desde entón, o neno que Paul Auster xa non é saíu sempre da casa coas dúas cousas, papel e lapis, e por iso ata hoxe, porque cando un leva no peto un lapis, cando un leva no peto un cacho de papel, máis antes que despois ponse a escribir.

Algo parecido di Benjamín Prado, escritor madrileño si nacido en Madrid, pero por amolar, unicamente, por estragarme a min a tese que lles contaba arriba sobre a orixe dos escritores bos, que son de onde escriben, que nacen onde poden, que etecé. Di Benjamín Prado que se a vida e o azar poñen na túa man unha pluma estilográfica, ti colles, vas, e escribes. Se che poñen, na man, unha pistola, pois disparas. E se che poñen unhas carabelas, como fixeron un día con Colón, descobres ti soíño un continente.

Ocorre que eu non creo que o azar tivese nada que ver coa historia de Colón. Eu creo que Colón era un indio balsero que veu coñecer Europa, e que cando cansou buscou pacientemente a maneira de que lle financiasen un regreso cómodo: o que para os Pinzón foi descubrir América, para Colón era volver á casa.

Un pouco como para os cabalos, xa saberán: non había cabalos en América cando chegou Colón, pero os fósiles xuran que empezaron alí. Foi outra vez o azar, que diría Auster: a especie primixenia cruzou camiño de Asia polo entón xeado estreito de Bering tempo antes de que o fixeramos nós no sentido contrario, e non parou de multiplicarse ata dar na diana do cabalo actual, que xa non puido recruzar outra vez polo mesmo estreito unha vez desxeado. Como sexa que os precabalos que quedaron en América se extinguiron nun atchís, os cabalos xa cabalos que chegaron con Colón tamén volvían, como Colón, á casa, no caso dos cabalos porque o di a paleontoloxía, no caso de Colón porque o conto mellora, non mo irán negar.

En canto ás estrelas, e plaxiando un pouco a Joseph Brodsky, digamos que elas sempre están aí.

(A foto, baixo licenza Creative Commons, é de Sergio Tudela)

 

10 de enero de 2012
por Roberto G. Méndez
0 comentarios

Fragmentos de Apocalipse

O teléfono, segundo Ambrose Bierce: invento do demo que suprime case todas as vantaxes de manter a distancia ás persoas desagradables. Moito despois alguén inventou o móbil, sen que Ambrose Bierce o soubese, para suprimir as vantaxes que quedaban.

A traxedia de Lázaro: e despois de resucitar, ¿que?

Uns fríos datos fríos: Un dos nosos e O Padriño III perderon o Oscar fronte a Bailando con lobos; Taxi Driver, fronte a Rocky; Apocalypse Now, fronte a Kramer contra Kramer. Quérese dicir que sempre hai que manter a esperanza de que a inxustiza, algunha vez, nos favoreza.

 

3 de enero de 2012
por Roberto G. Méndez
0 comentarios

Prepárate a morrer

Hai un personaxe de Benjamín Prado, o escritor, que é moi feliz facendo o seu traballo, sen que a novela que protagoniza sexa, de entrada, de ciencia ficción. Se obviamos a incongruencia e admitimos que hai xente para todo, podemos chegar a concluír que o traballo deste tipo do que falo está moi ben: escribir cada día un texto de vinte liñas sobre un escritor de calquera época e nacionalidade morto en calquera circunstancia en tal data como aquela na que resulte que se está. Escribir, por exemplo, o 3 de xuño: “Hoxe, 3 de xuño, hai oitenta e oito anos que morreu no Sanatorio de Kierling, preto de Viena, o escritor checo en lingua alemá Frank Kafka, e aínda non vin que ninguén sacase un dos seus libros de debaixo da pata do armario e lle botase unha ollada silenciosa e lectora como unha oración sen deuses, polo que empezarei por facelo eu, se me desculpan”.  Ou ben, exemplo novo: “Hoxe, 20 de novembro, haberá quen celebre, o normal sería conmemorar, o centésimo segundo aniversario da morte de León Tolstoi, que morreu en tan mal día como hoxe involuntariamente, morrer e en día feo, entendo que as dúas cousas,  se nunha necrolóxica pode un opinar”. E todo así.

Debo dicir que a este personaxe de Benjamín Prado non lle pagan moito por facer o que conto, co que aquí a novela deixa de ser incongruente como novela de non ciencia ficción, e aínda que traballa contento, co que volve a poñerse inverosímil, a novela, o tipo vai facéndose amodiño  todo un camposanto de palabras vivas para poetas mortos e sen club. Cando lle preguntan en qué gasta as horas que lle pagan, contesta, moi serio, moi crecido, moi azul: son desenterrador. E a min este é un oficio que me parece ben, que era onde viña querendo chegar. A min este é un oficio, incluso, que me cadra.

Di o meu lector, o que teño, que falo moito e moi constantemente de mortos por estas coleccións, e creo que é verdade. Tamén sería bo que me entendesen: por máis que intentase o contrario non me sairía, porque o contrario de falar de mortos non é falar de vivos, senón que sexan os mortos os que falen dun. Pero o caso é que non sei por que o fago, falar tanto de mortos, aínda que me habilite para oficios que me cadran, como este anotado de desenterrador. No fondo eu nestes temas son moi de Woody Allen: non é que teña medo a morrer, é que non quero estar aquí cando iso ocorra. Iso no fondo. Na forma, en cambio, tamén: a morte é das poucas cousas que un perpetra, se quere, comodísimamente sentadérrimo, quieto, estomballado, e este é un aspecto positivo que é torpe desdeñar. En fin, que quero probar cun desenterramento, a ver como me sae, e non sei a quen lle debo eu tanta explicación.

Escribir, por exemplo: o outro día morreu, que o lin eu no País, Bob Anderson, coreógrafo de esgrima de A princesa prometida, esa marabilla de Bob Reiner na que se di a frase, bendita sexa, que lle dá sentido a isto de ver e escribir películas, ou que mo dá, polo menos, a min: “Hola. Me llamo Íñigo Montoya. Tú mataste a mi padre. Prepárate a morir”.

E nin Von Trier, nin nada.

 

27 de diciembre de 2011
por Roberto G. Méndez
2 Comentarios

Paxaros no tendido

Contáballe o outro día Tom Waits a Eduardo Lago, nunha entrevista, que coñeceu el un presentador de televisión californiano que se dedicaba a observar a posición que ocupaban os paxaros nos cables de teléfono e convertía esa imaxe nunha partitura coa correspondente melodía. Cada vez que os paxaros levantaban o voo e regresaban, creaban unha melodía completamente diferente, pero seguían sendo os mesmos paxaros. En algo parecido consiste, dicía Waits, o proceso creativo, sexa para escribir novelas, pintar cadros ou compoñer cancións: as cousas entran na cabeza dun, quedan un tempo e saen transfiguradas. Ou ben: collendo a nota dun suicida e cambiando a orde das palabras, é posible escribir unha carta de amor.

Estamos, pois, en que estas mesmas palabras que eu manexo, palabra arriba ou abaixo, xeraron a obra completa de Juan Carlos Onetti. A pregunta é por que a min nunca se me ordenan tan ben, as cabronas.

 

20 de diciembre de 2011
por Roberto G. Méndez
2 Comentarios

Morto ao chegar

Aquel combate mítico entre Foreman e Alí baixo o ceo de sangue de Kinshasa foi un pequeno chiste, perdoen que lles opine, comparado con segundo que. Case un século antes, en 1893 e en Nova Orleans, unha cidade que disimulaba, pero que xa tiña o jazz na punta do sexo, do saxo, da lingua, dous tipos chamados Andy Bowen e Jack Burke boxearon durante 7 horas e 19 minutos, 110 longuísimos asaltos, e non perdeu ninguén. O combate foi nulo por esgotamento, intúo que non só dos púxiles, e o inventor deste xogo de pegarse bailando entendeu por fin que estaría estupendo limitar o número de asaltos e dar por gañador, se ninguén tiña a cortesía de caer antes inconsciente, a quen máis e mellor e máis bonito pegase no tempo estipulado, porque se hai algo peor que boxear durante 7 horas e 19 minutos e perder é boxear durante 7 horas e 19 minutos e tampouco gañar, nin empatar, nin nada. Un combate nulo é como fracasar sen que a ninguén lle importe, e iso non é fracasar: iso é unha merda.

Ocorre que aquel día en Nova Orleans si que houbo un perdedor, e foi Andy Bowen, que morrería un ano despois doutra paliza, esta vez de George Kid Lavigne, a causa dos golpes. A miña tese é que non foi Lavigne quen matou a Bowen, senón Jack Burke, un ano antes, nun combate nulo que non gañou ninguén. Foi o crime perfecto, se cadra involuntario: ti matas ao tipo, pero cando morre xa non estás alí, estás a máis dun ano, unha distancia enorme, porque o tempo é máis longo que a escala dos mapas, moito máis que o amor, algo menos que o esquecemento, e ninguén espera que volvas ata tan lonxe para matar a ninguén.

Hai unha peli, Morto ao chegar, que xoga con isto: o propio morto busca ao asasino que o mata, despois de que o mate, claro, pero antes, obviamente, de morrer. Pode parecer imposible, pero non é nin complicado: é só que entre que matan a Dennis Quaid e Dennis Quaid morre pasa un tempiño, porque non todo o mundo morre en canto o matan, hainos que se resisten, con razón, e hainos que non, que non se resisten nada, tamén con bo criterio, porque resistirse non é obrigatorio, faltaría máis, recorden a Epicteto, recordando sempre o esencial: que esa porta está aberta.

Pero falaba de mortes diferidas, e aquí é Ray Loriga quen ten a gran historia. Eu admiro moito a Ray Loriga, non sei se dicilo, maiormente cando escribe. Cando deixa marchar a Christina Rosenvinge xa o admiro menos, pero non é este o tema. O tema é que Ray Loriga titula con grandeza, Lo peor de todo é o título total, e escribe con paixón, que é o que nos salva aos que escribimos de ser uns profesionais da escritura cando nos convertemos nuns profesionais da escritura, eu creo que se me entende.

Vou coa historia de Ray Loriga, por se non: un tipo morre de vello e de paro cardíaco, pero a autopsia atopa unha bala antiga preto do corazón e determina que foi ela, a bala, a que o matou. O que era unha morte natural é, pois, un asasinato, cometido corenta anos antes pola mesma muller que colle a man do tipo moi amorosamente mentres o tipo morre, tan amorosamente como apertou o gatillo no seu día para matalo ben, con pouco éxito, e por iso os dous acabaron casando, o que non sorprende, cada un có outro, o que si. Loriga deixa a muller namorada, asasina, perdoada e anciá pendente de xuízo e promete un final, pero o final é este: o pasado é un plasta que volve todo o tempo, o pasado non pasa mentres pode amolar.

¿Ou non o ven aí, partíndose o peito de todos nós?

(A ilustración é de Agustín Gomila)

13 de diciembre de 2011
por Roberto G. Méndez
2 Comentarios

O xenio en calzóns

Entre 1943 e 1953, Françoise Gilot conviviu con Picasso e tivo dous fillos con el. Cansada dos desplantes do xenio, a quen algunha foto, e Francisco Umbral en Las señoritas de Aviñón, o recollen pintando en calzóns, como quen vén de afeitarse cun pincel, abandonouno antes de que a volvese tola, como a Dora Maar, ou cúbica, como a Dora Maar nos retratos de Dora Maar. “Cría que era Deus”, díxolle o outro día Gilot, que aínda vive, ou que aínda vivía o outro día, en setembro, en realidade, a Janet Hawley no Magazine do Mundo. “Cría que era Deus”, dixo, referíndose a Picasso, “pero non o era. E iso amoláballe moitísimo”. Home. Como dicía Woody Allen en Manhattan, só que falando del, a alguén tiña que tomar, Picasso, por modelo.

Claro que o outro día El Sevilla, o cantante (chámao cantante, chámao manillar de bicicleta, que diría, agora, Roberto Vilar), dixo tamén no Magazine do Mundo, ao mellor non foi o mesmo día, que o último que faría el na vida é ir ver unha película de Woody Allen, porque o caca, cu, peido, pis máis groseiro faille máis graza que Woody Allen. Pobre. Xa está vendo un a Woody Allen chorando polos currunchos de Nova York.

Claro que El Sevilla, o cantante (chámao cantante, chámao etcétera), ten unha canción na que di, a grandes liñas, que xa non se ve a pisha, e da que aínda non se extraeron todas as lecturas.  Un pouco o que pasa co Je t’aime de Gainsbourg e Birkin.

Claro que non é fácil estar ao que se está canto te aman en francés.

Claro que.

(Ilustra a entrada a foto que Robert Capa lles fixo a Picasso e Gilot en 1948)